جامعة المصطفی العالمیة سخن تاریخ 2383-1944 19 51 2025 09 23 A Comparative Study of the Development Components of Persian Gulf Ports in the Nineteenth Century بررسی تطبیقی مؤلفه‌های توسعه یافتگی بنادر خلیج فارس در قرن نوزدهم مطالعه موردی: بصره و بوشهر 47 68 10819 10.22034/skh.2023.16286.1426 FA محمد علی رنجبر دانشیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران سعیده قره چاهی دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. Journal Article 2023 06 23 The development components of the Persian Gulf ports in the 19th century led to the superiority of some of the Persian Gulf ports. These components, including a suitable location, access to fresh water, the use of new technologies in the field of transportation such as the use of steamships and means of communication such as the telegraph, and most importantly, the knowledge of how to apply and optimally use these components, had a tremendous impact on the superiority of the ports of the Persian Gulf over each other. In this research, as a case study, the two ports of Bushehr, which was administered by the Qajar government, and Basra, which was administered by the Ottoman government, were examined in a comparative manner. This research deals with a historical comparison between the Port of Basra and the Port of Bushehr(two important ports) during the Qajar period. Considering the method, this study seeks to answer the question: Why Basra Port had a more favorable situation than Bushehr Port in terms of development components? According to the data of this research, the results after comparing the position of the two ports indicate that the historical roots of the development components in the ports of Bushehr and Basra began almost at the same time, but the policies of the Qajar and Ottoman central governments, as well as the knowledge of applying and optimally using these components led to the superiority and weakness of these ports in the development components؛ Moreover, presence of Europeans and the policies of the British and French countries in these ports increases that superiority and weakness. مؤلفه‌های توسعه یافتگی در بنادر خلیج فارس در قرن نوزدهم منجر به برتری برخی از بنادر خلیج فارس شد. این مؤلفه‌ها که شامل موقعیت مکانی مناسب، دسترسی به آب شیرین، به کارگیری فناوری های جدید در زمینه حمل و نقل چون استفاده از کشتی‌های بخار و وسایل ارتباطی چون تلگراف و مهم‌تر دانش به کارگیری و استفاده بهینه از این مؤلفه‌ها، تأثیری شگرف بر برتری بنادر خلیج فارس نسبت به یکدیگر نهاد. در این پژوهش به عنوان مطالعه موردی، دو بندر بوشهر که توسط حکومت قاجار اداره می‌شد، با بندر بصره که توسط حکومت عثمانی اداره می‌شد، به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گرفته است.<br />این پژوهش به مقایسه تطبیقی بندر بصره با بندر بوشهر می‌پردازد؛ لذا این پژوهش به شیوه تطبیق تاریخی، به مقایسه وجوه تشابه و تفاوت دو بندر مهم خلیج فارس در دوره قاجار پرداخته است. باتوجه به این روش تحقیق، این پژوهش درصدد است تا به این پرسش پاسخ دهد که چرا بندر بصره نسبت به بندر بوشهر، از نظر مؤلفه‌های توسعه یافتگی، وضعیت مناسب‌تری داشت؟<br />باتوجه به داده‌های این پژوهش، نتایج پس از مقایسه جایگاه دو بندر حاکی از آن است ریشه تاریخی مؤلفه‌های توسعه یافتگی در بنادر بوشهر و بصره تقریباً در یک زمان آغاز شده است اما سیاست‌های حکومت-های مرکزی قاجار و عثمانی و همچنین دانش به کارگیری و استفاده بهینه از این مؤلفه‌ها از یک سو، حضور اروپاییان و سیاست‌های کشورهای انگلیس و فرانسه در این بنادر از سوی دیگر، منجر به برتری و ضعف این بنادر در مؤلفه‌های توسعه یافتگی شد. http://skh.journals.miu.ac.ir/article_10819_54aff67d1c45dd8ad84477b306d35a88.pdf