بررسی تاریخی شروط ازدواج حضرت زینب(سلام الله علیها) با عبدالله بن جعفر

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسنده

گروه تاریخ اهل‌بیت(ع)، مجتمع تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعة المصطفی(ص) العالمیۀ، قم، ایران.

چکیده

با توجه به شخصیت ممتاز و تاثیرگذار حضرت زینب(س) و نقش آفرینی ایشان در تاریخ صدر اسلام به ویژه در جریان عاشورا، محققان بسیاری از مسلمانان اعم از شیعه و اهل سنت به خصوص در دوره معاصر، آثار ارزشمندی در معرفی شخصیت و زندگانی زینب کبری به نگارش درآورده‌اند. نکته‌ای که در این آثار جلب توجه می‌کند چگونگی ازدواج ایشان با عبدالله بن جعفر و شروط مطرح شده در آن است که در شماری از آن‌ها مورد توجه قرار گرفته است. از این رو اثر حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که آیا شروط مطرح شده در این‌گونه آثار، از اعتبار تاریخی برخوردار است؟ در پاسخ به این مساله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع متعدد و معتبر و شواهد علمی، گفته می‌شود شرط همراهی حضرت زینب با امام حسین(علیه السلام) در سفر و شرط ملاقات روزانه این دو بزرگوار که در آثار بسیاری در دوره معاصر ارائه شده، از منظر تاریخی قابل پذیرش نیست و با چهار شاهد و دلیل می‌توان ادعای مقرون بودن عقد ازدواج به شروط مذکور را نفی کرد. عدم نقل در منابع کهن تاریخی و روایی؛ عدم استناددهی مطالب؛ اختلاف در تعداد شروط و تهافت در محتوای شروط، به عنوان شواهد و دلایل چهارگانه رد و نفی شروط فوق الذکر است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Historical Examination of the Conditions of the Marriage of Lady Zaynab (pbuh) to ʿAbd Allāh ibn Jaʿfar

نویسنده [English]

  • Hasan Ahmadian Delaviz
Department of Ahl al-Bayt History, Complex of Islamic History, Sīra and Civilization, Al-Muṣṭafā International University, Qom, Iran.
چکیده [English]

Given the distinguished and influential personality of Lady Zaynab (pbuh) and her prominent role in the history of early Islam—particularly in the events of Karbala—numerous Muslim scholars, both Shiʿi and Sunni, especially in the contemporary period, have produced valuable works introducing her character and life. One issue that has attracted attention in some of these works concerns the circumstances of her marriage to ʿAbd Allāh ibn Jaʿfar and the conditions purportedly stipulated therein. Accordingly, the present study seeks to address the question of whether the conditions reported in such works possess historical credibility. Employing a descriptive–analytical method and drawing upon a wide range of reliable sources and scholarly evidence, this article argues that the conditions frequently cited in contemporary writings—namely, the stipulation that Lady Zaynab accompany Imam al-Husayn (pbuh) on his journeys, and the condition of daily meetings between the two spouses—are not historically tenable. The claim that the marriage contract was accompanied by these conditions is rejected on the basis of four evidentiary considerations: the absence of any report in early historical and hadith sources; the lack of proper source citation; discrepancies regarding the number of conditions; and inconsistencies and contradictions in the content of the alleged conditions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lady Zaynab
  • Abd Allāh ibn Jaʿfar
  • Marriage
  • Imam ʿAli
  1. ابن‌ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله (1404). شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، اول
  2. ابن‌اثیر؛ عزالدین (1409). اسد الغابه فی معرفه الصحابه، بیروت: دار الفکر
  3. ابن‌بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق) (1413). من لایحضره الفقیه، تحقیق علی اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، دوم
  4. ابن‌جوزی، سبط (1418). تذکره الخواص، قم: منشورات الشریف الرضی، اول
  5. ابن‌سعد، محمد (1410). الطبقات الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه، الاولی
  6. ابن‌شهرآشوب، علی بن محمد (1379)، مناقب آل ابی طالب (ع)، قم: علامه، اول
  7. ابن‌عبد ربه (بی‌تا). العقد الفرید، بیروت: دار الکتب العلمیه
  8. ارفع، سید کاظم (1378). حضرت زینب، تهران: سترگ، اول
  9. اسلامی حسینی، سید عباس (1390). بر زینب چه گذشت، تهران: بوستان قرآن، دوم،
  10. امین، سید محسن (1406). اعیان الشیعة، تحقیق حسن الامین، بیروت: دارالتعارف
  11. البغدادی، ابراهیم حسین ( 1432). زینب بنت علی(ع)، بیروت: للطباعه و النشر و التوزیع، الاولی
  12. اصفهانی، ابوالفرج علی بن الحسین (بی‌تا). مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت: دار المعرفه
  13. تبریزیان، علی (1391). بانوی گلهای کبود، قم: انتشارات امیر العلم، اول
  14. جمعی از نویسندگان (1412). وفیات الائمه و یلیه وفاه السیده الزینب، بیروت: دار البلاغه، الاولی،
  15. حق دوست، صغری و همکاران (1390). بانوی بافضیلت، مشهد: ضریح آفتاب،
  16. دریاب نجفی، حسین (1381). زینب کبری، اسوه صبر و شجاعت، قم: انتشارات حضرت عباس، اول
  17. رجالی تهرانی، علیرضا (1378). مادر مصیبت‌ها، سوگنامه حضرت زینب، قم: نبوغ، اول
  18. رجالی تهرانی، علیرضا (1379). یادرگار خیمه‌های سوخته ترجمه بطله کربلا، قم: دارالصادقین، اول
  19. شبلنجی، مؤمن بن حسن (بی‌تا). نور الابصار فی مناقب آل بیت النبی المختار(ص)، قم: شریف رضی، بی‌تا.
  20. طبرسی، حسن بن فضل ( 1412). مکارم الاخلاق، قم: الشریف الرضی، چهارم
  21. طبرسی، فضل بن حسن (1417). اعلام الوری باعلام الهدی، قم: آل البیت، اول
  22. عزیزی، عباس (1379). دویست داستان از فضایل ، مصایب و کرامات حضرت زینب(ع)، قم: سلسله، اول،
  23. عمادزاده، حسین (1367). زندگانی حضرت زینب کبری، تهران: محمد، چهارم
  24. فیض الاسلام (بی‌تا). خاتون دوسرا، تهران: بی‌نا
  25. قائمی، علی (1376). زندگانی حضرت زینب، تهران: نشر امیری، سوم
  26. قرشی، باقر شریف (1422). السیدة زینب بطلة التاریخ و رائدة الجهاد فی الاسلام، بیروت: دارالمحجة البیضاء، چاپ اول
  27. الکاشانی، ابوالفضل (1430). سلوک الزینب، نجف: مکتبه دار المجتبی، الاولی،
  28. کریمی جهرمی، علی (1393). عقیله بنی‌هاشم زینب، قم: بوستان کتاب، اول
  29. محلاتی، ذبیح الله (1374). ریاحین الشریعه، تهران: دار الکتب الاسلامیه، ششم
  30. منشداوی، هادی (1390). زندگانی حضرت زینب، قم: پارسیان
  31. منصوری لاریجانی، اسماعیل (1395). زینب کبری پیام آور عاشورا، تهران: چاپ و نشر بین الملل، سوم
  32. میانجی، سید بشیر (1395). شریکه الحسین، قم: طوبای محبت، اول
  33. میرخلف زاده، احمد؛ میرخلف زاده، قاسم (1378). داستان‌هایی از حضرت زینب، قم: دانش، اول
  34. نبوی، خادم حسین (1392). زندگانی عالمه غیر معلمه، حضرت زینب، قم: انتشارات رشید، اول
  35. نقدی، جعفر (1411). زینب الکبری بنت امیر المومنین، موسسه امام حسین(ع)، اول