Women and Social Classes in Selected Works of French Iranologists and Travelogues during the Qajar Period (1210–1334 AH / 1795–1915 CE)

Document Type : Original Article

Author

Associate Professor, Department of History, Payam Noor University, PO Box 4697-19395, Tehran, Iran

Abstract

Napoleon’s campaigns established new relations between Iran and France, and the field of “Iranology” expanded with the publications of French travelers who visited Iran after the French Revolution. The descriptions of Iranian society in these travelogues differed from prior conceptions of Iranian culture and civilization, providing valuable sources for contemporary history and Iranology. These accounts addressed topics such as social hierarchy, living conditions, and the status of women with a precision rarely found in other sources.
This study aims to revisit certain aspects of Iranian society in the works of selected French Iranologists and writers of the Qajar period, employing a descriptive–analytical approach and a documentary method. The study investigates which aspects of Iranian social life and relations attracted the attention of French authors. It hypothesizes that the social life of Iranians, due to its apparent disparities with European societies, drew the greatest interest of these travelers. The findings indicate that French Iranology adopted a detailed-oriented approach, and some of the more erudite authors were able to identify and describe the hidden layers of society—such as women’s status and social hierarchies—providing highly precise historical-sociological information.

Keywords

Main Subjects

References

  1. منابع

    1. آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، 1328ق.، شماره بازیابی 1309/293.
    2. آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما)، 1334ق.، شماره بازیابی 290/2942.
    3. آرشیو وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران (استادوخ)، (1316ق.، صندوق شماره 35، پوشه 5).
    4. آلمانی، هانری رنه، (1378)، از خراسان تا بختیاری، تهران: طاوس با همکاری نشر نو، چ‌اول.
    5. آنه، کلود، (1368)، اوراق ایرانی، ترجمه ایرج پروشانی، تهران: انتشارات معین.
    6. ابراهیمی، سوسن، (اسفند 1382 و فروردین 1383)، «گزارشی از جامعه ایران عصر ناصرالدین‌شاه از خلال سفرنامه کنت دوگوبینو»، مجله کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، (شماره 77 و 78، صص 92-89).
    7. اتحادیه، منصوره، (مهر و آبان 1373)، «زن در جامعه قاجار؛ موقعیت اجتماعی زنان در آغاز قرن 14ق.». ماهنامه کلک، (شماره 55 و 56، صص 50-27).
    8. اشراقی، احسان، (مرداد و شهریور 1355)، «کنت دوسرسی؛ یک سفارت فوق‌العاده ایران در 20-1839م.»، بررسی‌های تاریخی، (شماره 64، صص 200-181).
    9. اوبن، اوژن، (1362)، ایران امروز ۱۹۰۷–۱۹۰۶ میلادی؛ ایران و بین‌النهرین، ترجمه و حواشی علی‌اصغر سعیدی، تهران: کتاب‌فروشی زوار، چاپ اول.
    10. اولیویه، گیوم آنتوان، (1371)، سفرنامه اولیویه؛ تاریخ اجتماعی-اقتصادی ایران در دوران آغازین عصر قاجار، ترجمه محمد طاهر میرزا، تصحیح و حواشی غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات، چ‌اول.
    11. آیتی، عطا، (1385)، «مشروطه ایران از نگاه یک نظامی فرانسوی؛ مسافرت کاپیتان آنژینیور به ایران و بین‌النهرین در سال 1908م.»، تاریخ معاصر ایران، (شماره 39، صص 248-217).
    12. بن‌تان، آگوست، (1354)، سفرنامه بن‌تان؛ ‫ن‍ام‍ه‌ه‍ای‌ ی‍ک‌ اف‍س‍ر ف‍ران‍س‍وی‌ درب‍اره‌ س‍ف‍ر ک‍وت‍اه‍ی‌ ب‍ه‌ ت‍رک‍ی‍ه‌ و ای‍ران‌ در س‍ال‌ ۱۸۰۷م، ترجمه منصوره اتحادیه، تهران: سپهر، چ‌اول.
    13. پناهی، عباس؛ محمدزاده، اسدالله، (بهار 1395)، «تصویر زن ایرانی در سفرنامه‌های فرانسویان از اوایل دوره قاجار تا انقلاب مشروطه بر اساس نظریه بازنمایی استوارت هال»، مطالعات تاریخ فرهنگی؛ پژوهش‌نامه انجمن ایرانی تاریخ، (سال هفتم، شماره 27، صص 23-1).
    14. پوراحمد جکتاجی، محمدتقی، (1355)، ف‍ه‍رست ت‍وص‍ی‍ف‍ی‌ س‍ف‍رن‍ام‍ه‌ه‍ای‌ ف‍ران‍س‍وی‌ م‍وجود در ک‍ت‍اب‍خ‍انه‌ م‍لی‌ ایران‌، گردآورنده محمدتقی پوراحمد جکتاجی، تهران: کتابخانه ملی، چ‌اول.
    15. توزر، آن. ماری، (خرداد و تیر 1382)، «بررسی مضمونی عناوین سفرنامه‌های فرانسویان به ایران»، ترجمه نگین صالحی نیا، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، (شماره 68 و 69، صص 83-27).
    16. جمیلی کهنه شهری، فاطمه؛ نادی زینب. (1392). «نوع‌شناسی دوسوگرایی جامعه‌شناسی در سفرنامه‌های خارجی عصر قاجار»، جامعه‌شناسی تاریخی، (دوره پنجم، شماره 1، صص 72-31).
    17. حاج سیّاح محلاتی، محمدعلی، (1363)، سفرنامه حاج سیّاح به فرنگ، به اهتمام علی دهباشی، تهران: نشر ناشر، چ‌اول، (چاپ دیگر سخن 1378).
    18. خانیکوف، ولادیمیروویچ، (1375)، سفرنامه خانیکوف؛ گزارش سفر به بخش جنوبی آسیا، ترجمه اقدس یغمایی و ابوالقاسم بی‌گناه، مشهد: استان قدس رضوی، چ‌اول،.
    19. دروویل، گاسپار، (1370)، سفر در ایران، ترجمه منوچهر اعتماد مقدم، تهران: شباویز.
    20. دورششوار، ژولنى، (1378)، خاطرات سفر ایران، ترجمه مهران توکلى، تهران: نشر نى.
    21. دوگوبینو، ژوزف.‌آرتور، (1367)، سفرنامه کنت دوگوبینو؛ سه سال در آسیا 1858-1855م، ترجمه: عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: کتاب‌سرا، چ‌اول.
    22. زند، محمدتقی، (تابستان 1389)، «بررسی تطبیقی پژوهش‌های ایران‌شناسی غربی و شرق‌شناسی؛ با تکیه‌بر بازنمایی فرهنگ مردم ایران در سفرنامه‌های اروپاییان دوره قاجار»، مطالعات ملی، مؤسسه مطالعات ملی، (شماره 42، صص 182-153).
    23. ژوبر، پیر. آمده، (1347)، مسافرت در ارمنستان و ایران، ترجمه محمود مصاحب، تبریز: کتاب‌فروشی چهر.
    24. شیخ‌رضائی، انسیه، (پاییز و زمستان 1371)، «مدارس فرانسوی در ایران»، گنجینه اسناد، شماره 7 و 8 صص 95 تا 109.
    25. علیپور، نرگس، (1390)، اسناد برده‌فروشی و منع آن در عصر قاجار، گردآوری نرگس علیپور، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی. چ‌اول‌.
    26. فرزاد فرهنگیان، اسدالله، (پاییز 1386)، «تاریخچه مراودات فرهنگی ایران و فرانسه»، تاریخ روابط خارجی، تهران: (شماره 32، صص 92-71).
    27. فروغی، حسن، (پاییز و زمستان 1381)، «تأثیر سفرنامه‌های فرانسوی مربوط به ایران بر ذهنیت خوانندگان در قرن هجدهم»، پژوهش ادبیات معاصر ایران، دانشگاه تهران، (شماره 13، صص 78-51).
    28. فلاندن، اوژن، (1356)، سفرنامه اوژن فلاندن، ترجمه حسین نور صادقی، تهران: اشراقی، چ‌سوم.
    29. فوران، جان، (1386)، مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 میلادی مطابق با 879 شمسی تا انقلاب، ترجمه احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا، چ‌هفتم.
    30. فوریه، ژوآن‍س‌، (1362)، سه سال در دربار ایران؛ خاطرات دکتر فوریه پزشک ویژه ناصرالدین‌شاه، ترجمه عباس اقبال، به کوشش همایون شهیدی، تهران، دنیای کتاب.
    31. گاردان، آلفرد، (1362)، مأموریت ژنرال گاردان در ایران در دوره‌ ام‍پ‍راتوری‌ اول‌ ف‍ران‍س‍ه، ترجمه عباس اقبال. تهران: نگاه، چ‌دوم.
    32. گروته، هوگو، (1369) سفرنامه گروته، ترجمه مجید جلیلوند. تهران: نشر مرکز.
    33. متون، ا.ک.س، (1377)، مالک و زارع در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ‌چهارم.
    34. لوتی، پیر، (1372)، به‌سوی اصفهان، ترجمه بدرالدین کتابی، بازنگری احمد کتابی، با مقدمه محمد مهریار، تهران: اقبال، چ‌اول.
    35. محمدزاده، اسدالله، (پایان‌نامه کارشناسی ارشد – تایپی)، (1394)،‌ بازنمایی ایران عصر قاجار در سفرنامه‌های سیاحان فرانسوی؛ شهر تهران، زن ایرانی، خوی و منش ایرانیان، استاد راهنما عباس پناهی، استاد مشاور روح‌الله حسینی، رشت: دانشگاه گیلان، پژوهشکده گیلان شناسی.
    36. مرادی، مسعود، (فروردین 1383، اسفند 1382)، «سیّاحان فرانسوی قرن نوزدهم در شرق». کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، (شماره 77 و 78، صص 69-66).
    37. نوایی، عبدالحسین، (1377)، ایران و جهان؛ جلد دوم: از قاجاریه تا پایان عهد ناصری، تهران: موسسه نشر هما، چ‌دوم.
    38. نوری، مصطفی، (تابستان 1388)، «سفرنامه مسیو برونیار به مازندران». پیام بهارستان، دوره دوم، (شماره 4، صص 218-196).
    39. هی‌تیه، آدریان دوریس، (1370)، گزارش‌های سیاسی کنت دوگوبینو از ایران، گردآورنده آدریان دوریس هی‌تیه، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: جویا، چ‌اول.
Discourse of History
Volume 19, Issue 52 - Serial Number 52
December 2025
Pages 174-193

Files

Share

How to cite

Statistics