Pearl mining and trade in the east of Islamic world until the end of the 9th century AH

Document Type : Original Article

Authors

1 PhD student in History and Civilization of Islamic Nations, Ferdowsi University, Mashhad, Iran

2 Associate Professor, Department of Iranianstudies, Faculty of Humanities, Bu-Ali-Sina University, Hamedan, Iran

10.22034/skh.2025.21432.1638

Abstract

Pearl has always been a sought-after commodity in Islamic and non-Islamic lands, due to their high price and their continuous use among the ruling and wealthy classes. Its production and trade flourished both as an economic activity and as a appearance of Muslim civilization, generating great profits for Muslim fishermen and merchants. The ports and islands of the Persian Gulf and the Arabian Peninsula were considered the most important centers of pearl mining and trade from the third and fourth centuries AH until after the Mongol invasion. In addition to buying and selling pearl domestically, merchants in these ports exported them to non-Islamic lands, especially regions such as India, China, and Africa, via sea and land trade routes. These merchants also played a significant role as intermediaries in the sale of pearls imported from outside the Islamic world to Islamic ports. In this research, we aim to collect information such as types of pearls, origins, destinations and trade routes, medicinal importance, and therapeutic and industrial applications of pearls, using a descriptive-analytical method and using historical, geographical, medical, literary, and poetic texts of Muslims up to the ninth century AH.
We answer these questions:

From which areas were the best types of pearls caught and extracted?
What place did pearls have in the economy, trade, and social life of Muslims?
What were the uses and motivations for buying and selling pearls?

The research findings indicate that pearl, in addition to having ornamental value and therapeutic applications, have high economic value and, according to the diversity of pearl and the wide range of mining centers, have had high export value and commercial importance.
It is worth noting that the discussion of pearl production and trade has been examined not only in the eastern lands of the Islamic world, but also in the ports of lands such as China and India, with which Muslims had extensive trade relations.

Keywords

Main Subjects


آکا، اسماعیل (1390). تیموریان، ترجمه اکبر صبوری، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ابن خردادبه، عبیدالله بن عبدالله(1992م). المسالک و الممالک، بیروت-لبنان، دارالصادر (افست لندن).
ابن­خلدون، عبدالرحمن بن محمد(1408ق). العبر، تحقیق خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر.
ابن­سینا، حسین بن عبدالله(1420ق). القانون فی الطب، بیروت-لبنان، دارالکتب العلمیة.
ابن­محمدابراهیم، محمدربیع(1356). سفینه سلیمانی، تصحیح و تحشیه و تعلیقات عباس فاروقی، تهران، دانشگاه تهران.
احمدوند، فاطمه؛ حسین قرچانلو(1388). "بررسی جاده ابریشم از بغداد تا چین، مطالعه موردی: راه جونغاریه"، مطالعات تاریخ اسلام، زمستان ش3، صص24-5.
اخوان­الصفاء(1405ق). رسائل اخوان الصفاء و خلّان الوفاء، قم، مرکز النشر-مکتب الاعلام الاسلامی.
اخوینی بخاری، ربیع‎ بن احمد(بی­تا). هدایة المتعلمین فی الطب، تصحیح جلال متینی، تهران، دانشکده علوم پزشکی شهید بهشتی.
ادریسی، ابوعبدالله محمد‌ بن محمد(1409ق). نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق، بیروت، عالم الکتب.
اشپولر، برتولد(1376). تاریخ مغول در ایران، ترجمه محمود میر آفتاب، تهران، علمی فرهنگی.
اصطخری، ابواسحاق ابراهیم بن محمد(2004م). المسالک و الممالک، تصحیح محمد جابر عبدالعادل حینی، قاهره، دارالصادر (افست لندن).
باسورث، کلیفورد ادموند(1385). تاریخ غزنویان، ترجمه حسن انوشه، تهران، امیرکبیر.
باربارو، جوزفا و دیگران،(1349). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، تهران، خوارزمی.
بحرانی­پور، علی(1389)."اصناف و صنایع در بازار شیراز در سده-های هفتم و هشتم قمری"، تاریخ ایران، ش62، صص26-1.
بحرانی­پور، علی، سیده زهرا زارعی(1387). "افول تجاری بندر سیراف و پیامدهای مهاجرت بازرگانان سیرافی"، تاریخ روابط خارجی، ش36، صص48-20.
بیرونی، ابوریحان محمدبن احمد(1374). الجماهر فی الجواهر، تحقیق یوسف­الهادی، تهران، علمی و فرهنگی،.
پروشانی، ایرج (1375). "بازار: بازارهای شهری قبل از اسلام و در دوره اسلامی"، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج1.
پولو، مارکو(1363). سفرنامه، ترجمه منصور سجادی و آنجلای جوانی رومانو، تهران، گویش.
تاپار، رومیلا(1386). تاریخ هند، قم، ادیان،.
تاج‌بخش، احمد(1381). تاریخ تمدن و فرهنگ ایران از اسلام تا صفویه، شیراز، نوید.
جرجانی، اسماعیل‌ بن حسن(1381). یادگار در دانش پزشکی و داروسازی، تصحیح مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران.
جعفری، شیوا، "جاده بخور(1388)." دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج17.
چمنکار، محمدجعفر(1384). "عوامل اثر گذار بر بازرگانی خلیج فارس در عصر مغول (حاکمیت اقتصادی – سیاسی ایران بر خلیج فارس و دریای عمان)"، تاریخ روابط خارجی، ، ش24و25، صص28-1.
چمنکار، محمدجعفر (1391). "جایگاه جزیره کیش در تجارت دریایی عصر ملوک محلی بنی قیصر"، پژوهش‌نامه تاریخ‌های محلی ایران ش1، صص45-65.
حبیبی، عبدالحی(1345). تاریخ افغانستان بعد از اسلام، کابل، انجمن تاریخ افغانستان.
حدود العالم من المشرق الی المغرب(1423ق). قاهره، دار الثقافیة للنشر.
حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله خوافی(1375). جغرافیا، تصحیح محمد صادق سجادی و علی‎خالی آل داود، تهران، میراث مکتوب.
خطایی، سیدعلی‌اکبر(1372). خطای نامه: شرح مشاهدات سیدعلی اکبر خطایی در سرزمین چین، به کوشش ایرج افشار، تهران، مرکز اسناد فرهنگی آسیا.
خلیفه، مجتبی(1378). "تجارت دریایی خلیج فارس- چین در سده‌های میانه به روایت ناظر چینی"، تاریخ روابط خارجی، ش36، صص19-1.
---------(1390). "مناسبات ملوک بنی قیصر کیش و حکام عیونی بحرین"، مطالعات تاریخ اسلام، ش11، صص44-29.
خیراندیش، عبدالرسول؛ مجتبی، خلیفه(1386). "تجارت دریایی ایران در دوره سلجوقی-سده‌های 5 و 6 هجری (با تاکید بر نقش بندر تیز)"، دانشگاه الزهرا(س)، ش65، صص71-2.
ذکاء، یحیی(1346). گوهرها، تهران، کتابخانه ابن­سینا.
رازی، محمد بن زکریا(1388). خواص الاشیاء، تصحیح و تحقیق یوسف بیگ باباپور و کاوه عباسی، قم، مجمع الذخایر الاسلامیة.                                                                      
رائین، اسماعیل(1350). دریانوردی ایرانیان، تهران، سکه.
رضا، عنایت‌الله(1388ش)."جاده ابریشم"، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج17.
زاوش، محمد(1348). کانی‌شناسی در ایران قدیم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
زبود، محمد(1415ق). "اهمیة دمشق و مرکزها الاقتصادی حتی نهایة القرن السادس الهجری"، المجمع اللغة العربیة بدمشق، ش2، المجلد السبعون، صص255-224.
زیدان، جرجی(1382). تاریخ تمدن اسلام، ترجمه علی جواهر کلام، تهران، امیرکبیر.
زیود، محمود(1996م). "التجارة بین المصر والشام فی­العصر الفاطمی"، دراسات تاریخیة، ش57و58، 158-109.
سلطانیان، ابوطالب(1388). " روابط بازرگانی ایران و هند در دوره صفویه"، تاریخ روابط خارجی، ش40، صص78-55.
سمسار، محمدحسن(1337). جغرافیای تاریخی سیراف، تهران، زیبا.
سمعانی، عبدالکریم بن محمد بن منصور(1382ق). الانساب، تحقیق عبدالرحمن بن یحیی المعلمی، حیدرآباد، مجلس دایرة المعارف العثمانیة.
سوجک، س (1377). "بندر"، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج4.
سیرافی، سلیمان تاجر (1381).سلسلة­التواریخ یا اخبار­الصین و­الهند، ترجمه حسین قرچانلو، تهران، اساطیر.
سیرافی، سلیمان تاجر(1335). شگفتی‌های جهان باستان، ترجمه محمدمحمدی لوی عباسی، تهران، گوتمبرگ.
الشامی، احمد(1980). العلاقات التجاریه بین دول الخلیج و بلدان الشرق الاقصی و اثر ذلک فی بعض الجوانب الحضاریه فی العصور الوسطی ، المورخ العربی،شماره 12،صص134-87
طوسی، خواجه نصیرالدین(1363ق). تنسوخ‌نامه ایلخانی، مقدمه مدرس رضوی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
عون‌اللّهی، سیدآغا(1387). تاریخ پانصد ساله تبریز از آغاز دوره مغولان تا پایان دوره صفویان، ترجمه پرویز زارع شاهمرسی، تهران، امیرکبیر.
غسانی ترکمانی، ملک مظفر(1421ق). المعتمد فی الأدویة المفردة، تصحیح محمود عمر الدمیاطی، بیروت-لبنان، دارالکتب العلمیة.
قرچانلو، حسین(1382). جغرافیای تاریخی کشورهای اسلامی، تهران، سمت.
قلقشندی، احمد بن علی(1331ق). صبح الاعشی فی صناعة الإنشاء، قاهره، مطبعة الامیریة.
کاشانی،عبدالله­بن­علی(1345). عرایس­الجواهر و نفایس­الاطایب، تصحیح ایرج افشار،تهران، انجمن­آثار ملی.
کاوتس، رالف؛ رودریش پتاک(1383). هرمز در منابع دوره‌های یوآن و مینگ، ترجمه مهرداد وحدتی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
کراچکوفسکی، ایگناتی یولیانویچ(1379). تاریخ نوشته‌های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی.
کلاویخو، روی گونسالس(1384). سفرنامه، ترجمه مسعود رجب‌نیا، تهران، علمی و فرهنگی.
گابریل، آلفونس(1348). تحقیقات جغرافیایی راجع به ایران، ترجمه فتحعلی خواجه نوری، تصحیح هومان خواجه نوری، تهران، ابن سینا.
متز، آدام(1388). تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری، ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر.
المسری، حسین علی(1402ق). تجارة العراق فی العصر العباسی، کویت، جامعة الکویت.
مسعودی، علی بن حسین(1409ق). مروج الذّهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجرة.
مقریزی، تقی الدین ابو العباس(1418ق). المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار، بیروت، دارالکتب العلمیة.
موسوی، سیدحسن(1380). "تجارت جهانی بندر سیراف"، کتاب ماه تاریخ وجغرافیا،ش46و47، صص119-116.
میلز، جی. وی. جی(1393). سفرنامه ماهوان: شگفتی‌های راه ابریشم از چین تا ایران از روی نسخه فنگ چئنگ چون، ترجمه سعید کریم‌پور، تهران، ققنوس.
مهلبی، حسن­بن احمد(2006م). العزیزی أو المسالک و الممالک، تحقیق تیسیر خلف، دمشق، التکوین.
ناصرخسرو(1335). سفرنامه، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران، زوار،.
ندوی، سید سلیمان(1366). "روابط بازرگانی هند و عرب"، ادیان و عرفان، ، ش4، صص70-40.
واقدی، محمد بن عمر(1409ق). المغازی، تحقیق مارسدن جونز، بیروت، مؤسسة الاعلمی.
هروی، موفق الدین بن علی(بی‌تا). الابنیة عن حقایق الادویة، تهران، دانشگاه تهران.
یاقوت حموی، شهاب­الدین ابوعبدالله(1885م). معجم البلدان، بیروت، دار صادر.