سخن تاریخ

سخن تاریخ

معیارهای اعتبارسنجی گزارش های عاشورایی در منابع رجالی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 داشنجو دکترای تاریخ تشیع دانشگاه ادیان و مذاهب قم. ایران
2 گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم ، ایران
چکیده
چکیده
در بسیاری موارد گزارش های تاریخی به گونه های متفاوت و گاهی متضاد نقل شده است؛ برای اعتبار سنجی گزارش های تاریخی، توجه به معیارها و ملاک های ارزیابی ضرورت دارد. بخش مهم و در واقع خلاصه گزارش ها در منابع رجالی منعکس شده است. رجال شناسان خصوصا در منابع رجالی معاصر، ذیل اصحاب امام حسین(ع) به بیان شماری از گزارش‌های عاشورایی پرداخته‌اند و در این زمینه تلاش کردند نام اصحاب را از منابع متعدد هر‌چند ضعیف استخراج کرده و در پرتو آن شماری از گزارش‌های مربوط به عاشورا را بیان کنند، اما علی رغم فلسفه اصلی تدوین علم رجال، شماری از این گزارش ها نیازمند بازنگری مجدد است. به همین جهت توجه به معیارها برای استنباط و استخراج گزارش های معتبر تاریخی بسیار حائز اهمیت است. از این ‌رو تحقیق پیشرو به بررسی معیارهای اعتبارسنجی گزارش‌های تاریخی در منابع رجالی، با شیوه کتابخانه‌ای تدوین گشته و هدف این است با مطالعه روشمند برخی گزارش‌های عاشورایی در منابع رجالی بیان شده را بررسی کرده و در پرتو آن به استخراج ملاک‌ها و معیارهایی که برای اعتبارسنجی گزارش‌‌ها نیاز است پرداخته شود. در این تحقیق شش معیار مهم که برای تعیین گزارش های صحیح از سقیم قابل استفاده می باشد، بیان و بر اساس آن، به طور موردی و نمونه گزارش هایی از رجال شناسان مورد ارزیابی قرار گرفته است و درصدد پاسخ به این سوال است: معیارهای اعتبارسنجی گزارش‌های عاشورایی در منابع رجالی چیست و چه نقشی در ارزیابی گزارش ها دارد؟
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Validation criteria of Ashura reports in royal sources

نویسندگان English

Hamid Shahdadi 1
Mansour Dadasnejad, 2
1 Student of Shi'ite History at Qom University of Religions and Religions
2 History Department, Rihu and University Research Institute, Qom, Iran
چکیده English

Abstract
In many cases, historical reports have been narrated in different and sometimes conflicting ways; In order to validate historical reports, it is necessary to pay attention to evaluation criteria. The important part and actually the summary of the reports is reflected in royal sources. Rizal scholars, especially in contemporary Rizal sources, under the Companions of Imam Hussain (AS) have mentioned a number of Ashura reports, and in this context, they have tried to extract the names of the companions from numerous sources, however weak, and in the light of that, they have stated a number of reports related to Ashura. but in spite of the main philosophy of compiling the science of masculinity, some of these reports need to be revised. For this reason, it is very important to pay attention to the criteria for inferring and extracting reliable historical reports. Therefore, the leading research to examine the validation criteria of historical reports in royal sources, was compiled with a library method, and the purpose of this is to study some Ashura reports expressed in royal sources, and in the light of that, to extract the criteria and criteria for validation. Reports need to be paid. In this research, six important criteria that can be used to determine the correct reports from Saqim have been stated and based on them, case-by-case and sample reports from geologists have been evaluated and it is trying to answer this question: Validation criteria What are the reports of Ashura in religious sources and what is their role in the evaluation of the reports?

کلیدواژه‌ها English

Validation criteria
Ashurai reports
Rajali sources
  1. ابن اثیر، علی، ۱۳۸۶ق، الکامل فی التاریخ، بیروت، دار صادر.
  2. ابن اثیر، علی، بی‌تا، اللباب فی تهذیب الانساب، بیروت، دار صادر.
  3. ابن احمد، حمید، الحدائق الوردیة فی مناقب ائمة الزیدیة، دمشق، دارالاسامة، الطبعة الثّانیة، 1405ق.
  4. ابن اعثم، احمد، 1411ق، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء.
  5. ابن حزم، علی بن احمد، ۱۴۰۳ق، جمهرة انساب العرب، تحقیق لجنة من العلماء، بیروت، دار الکتب العلمیة.
  6. ابن داود حلی، حسن، 1392ق، رجال ابن داود، تحقیق محمد صادق آل بحرالعلوم، نجف، الحیدریة.
  7. إبن ­سعد، محمد، 1415ق، ترجمة الإمام الحسین و مقتله من القسم غیر المطبوع من کتاب الطبقات الکبیر، تحقیق، عبدالعزیز الطباطبائی، قم، موسة آل البیت.
  8. ابن شهرآشوب، محمد، بی‌تا، مناقب آل ابی طالب؛ قم: انتشارات علامة.
  9. ابن طاووس، علی، 1416ق، الاقبال بالأعمال الحسنة، تحقیق، جواد القیومی، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
  10. ابن طاووس، علی، 1425ق، الملهوف فی قتلی الطفوف، تحقیق فارس تبریزیان «الحسون»، تهران، دارالاسوة، چاپ چهارم.
  11. ابن کثیر، اسماعیل، 1408ق، البدایة و النّهایة، تحقیق علی شیری، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  12. ابن مکی، محمد، (شهید اوّل)، 1410ق، المزار، تحقیق مدرسة الامام المهدی، قم، مدرسة الامام المهدی.
  13. ابن نما حلی، محمد، 1369ق، مثیرالاحزان، النجف الاشرف، المطبعة الحیدریة.
  14. ابن یوسف، حسن (علامه الحلی)، 1417ق، خلاصة الأقوال فی معرفة الرّجال، تحقیق جواد القیومی، بی جا، موسسة نشر الفقاهة.
  15. ابو مخنف، لوط، 1367ش، وقعة الطف، تحقیق محمد هادی یوسفی، قم، النّشر الاسلامی.
  16. ابومخنف، لوط، 1364ش، مقتل الحسین، تحقیق حسن غفاری، قم، حسن غفاری، الطبعة الثّانیة.
  17. اردبیلی، محمد، بی‌تا، جامع الرواة، اردبیل، نشر نجفی.
  18. امین، محسن، 1403ق، اعیان الشّیعة، حققه و اخرجه حسن الامین، بیروت، دار التعارف.
  19. بروجردی، علی اصغر، 1410ق، طرائف المقال فی معرفة طبقات الرّجال، تحقیق مهدی روحانی، قم، مکتبة مرعشی نجفی.
  20. بصیری، عباس، 1397ش، «بررسی و نقد سیره نگاری سپهر در ناسخ التواریخ»، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، شماره 36، بهار.
  21. بلاذری، احمدبن یحیی، ۱۹۵۹م انساب الاشراف، تحقیق، محمدحمید الله، مصر، مطابع دار المعارف.
  22. تستری، محمد تقی، 1428ق، قاموس الرجال، تحقیق موسسة النشر الاسلامی، قم، النشر الاسلامی.
  23. تفرشی، مصطفی، 1418ق، نقد الرجال، تحقیق موسسة آل البیت، قم، موسسة آل البیت.
  24. خوارزمی، الموفق، 1418ق، مقتل الحسین، تحقیق محمد السماوی، قم، انوارالهدی.
  25. خوئی، ابوالقاسم، 1413ق، معجم رجال الحدیث و تفصیل الرواة، بی جا، بی نا، چاپ پنجم.
  26. دینوری، احمدبن داود، 1960م الأخبار الطوال، تحقیق عبدالمنعم، قاهرة، دار احیاء الکتب العربی.
  27. ذهبی، محمد، ۱۴۱۳ق، سیر اعلام النبلاء، بیروت، موسسة الرّسالة، چاپ دوم.
  28. رضائی، مجید، ۱۳۸۸ش، «پژوهشی در سند و محتوای زیارت رجبیه»، فصلنامه تاریخ، دانشگاه آزاد محلات، شماره پانزدهم،ص37- 58، زمستان.
  29. رفعت، محسن، 1394ش، «نقد و بررسی روایات عاشورایی مقاتل امام حسین»، رساله دکتری، دانشگاه قم، بهار.
  30. سپهر، محمدتقی، 1380ش. ناسخ التواریخ، تهران، اساطیر.
  31. شیخ طوسی، محمد بن حسن، 1415ق، رجال طوسی، تحقیق جواد قیومی، قم، النّشر الاسلامی.
  32. صحتی سردرودی، 1383ش، محمد، تحریف شناسی تاریخ امام حسین ع با رویکردی کتابشناسانه، فصلنامه کتابهای اسلامی، شماره 18.
  33. طبری، محمدبن جریر، بی‌تا، تاریخ طبری، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات.
  34. قمی، شیخ عباس، 1405ق، نفس المهموم، تحقیق رضا استادی، قم، بصیرتی.
  35. کلبی، هشام بن سائب، 1408ق، نسب معد و الیمین الکبیر، تحقیق ناجی حسن، بیروت، علم الکتب.
  36. کیانفر و دیگران، 1389ش، نقد و بررسی جلد هشتم ناسخ التواریخ، تهران، انتشارات اساطیر.
  37. مامقانی، عبدالله، 1352ق، تنقیح المقال فی علم الرّجال، النجف الاشرف، المطبعة المرتضویة.
  38. مامقانی، عبدالله، 1423ق، تنقیح المقال فی علم الرجال، تحقیق و استدراک، محی الدین المامقانی، قم، موسسة آل البیت لاحیاء التراث.
  39. مامقانی، یوسفعلی، 1360ش، عطیة الذرة الی ریس الملة، مقاتل الابرار الامة، تهران، بی نا.
  40. مجلسی، محمد باقر، 1403ق، بحار الانوار، بیروت، موسسه الوفاء.
  41. المرشد بالله، یحیی‌ بن حسین، ۱۴۰۳ق، الامالی الخمیسیة (تسمیة من قتل مع الحسین)، بیروت، عالم الکتب، چاپ سوم.
  42. مسعودی، علی بن حسین، ۱۴۰۴ق، مروج الذهب و معادن الجوهر، قم، دار الهجرة، چاپ دوم.
  43. مشهدی، محمدبن جعفر، 1419ق، المزار الکبیر، تحقیق جواد قیومی، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  44. ملا کاظمی، علی، 1393ش، بررسی آسیب شناسی اخبار و روایات عاشورا (تا پایان قرن هفتم هجری)، رساله دکتری، دانشگاه معارف اسلامی.
  45. مودب، سیدرضا، 1392ش. گونه شناسی آسیب‌های اخبارعاشورا، دوفصلنامه علمی پژوهشی قرآن و حدیث، پاییز و زمستان ، ص 29-54.
  46. ناشناس، مقتل ابی مخنف، چاپ سنگی، به قلم محمد تقی بن خلیل التبریزی، هشتم شوال، 1330ق.
  47. ناشناس، مقتل الحسین و مصرع اهل بیته و اصحابه فی کربلا، قم، منشورات الرضی، چاپ دوم، 1362ش.
  48. نعمان مغربی، بی‌تا، شرح الاخبار فی فضائل الائمة الاطهار، تحقیق محمد حسینی جلالی، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  49. نمازی، علی،‌ 1415ق، مستدرکات علم رجال الحدیث، طهران، ابن مولف.
  50. نویری، احمد، بی‌تا، نهایة الأرب فی فنون الأدب، قاهرة، وزارة الثقافة و الإرشاد.