سخن تاریخ

سخن تاریخ

تحلیل الگوهای رویارویی با خیانتکاران در سده‌های نخستین و میانه ایران (132 – 628 ق)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزش معارف اسلامی.دانشگاه فرهنگیان.صندوق پستی ۸۸۹-۱۴۶۶۵.تهران.ایران
2 دانش آموخته دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی ، دبیر تاریخ و مدرس دانشگاه فرهنگیان
3 دانشیار بخش تاریخ دانشگاه شیراز
چکیده
مسئله اصلی پژوهش پیش‌رو بررسی چگونگی و چرایی اتخاذ الگوهای ناهمگون در برخورد با مسئله خیانت است. از آنجایی که دستیابی به همه الگوهای مرسوم در این زمینه به دلیل محدودیت داده‌ها در یک دوره زمانی کوتاه میسر نبوده، نگارندگان ناگزیر شده‌اند برای پاسخ به این سؤال یک محدوده زمانی نسبتاً طولانی را موردبررسی قرار دهند. مراد از خیانت هرگونه فعلی بود که برخلاف راستی و تعهدات شغلی انجام می‌گرفت و زیان‌هایی را متوجه مُلک و مَلِک می-کرد. ساختار سیاسی پیچیده ایران در سده‌های نخستین و میانه با ایجاد مناسبات شکننده‌ میان فرمانروایان و کارگزاران، ظرفیت بالقوه‌ای برای ظهور پدیده خیانت فراهم کرد. برخی کارگزاران تحت تأثیر تحریکات مدعیان و در راستای تحقق بلندپروازی‌های نامشروع خویش، پیمان‌های شغلی و اخلاقی با خداوندگارانشان را نادیده گرفته و با لغزش از مسیر راستی آن‌ها را وادار به واکنش می‌کردند. شناخت رویکردهای اتخاذ شده در برابر این مسئله و دلایل اتخاذ چنین رویکردهایی بر اهمیت انجام این پژوهش می‌افزاید. بررسی داده‌های موجود به روش تحلیل تاریخی نشان داد همکاری با خائنین و بخشش آن‌ها به‌منظور خروج از بن‌بست‌های سیاسی، سکوت مصلحت‌گونه در برابر خائنین به منظور گذار از شرایط بحرانی و سپس اقدام به تنبیه آن‌ها، گوشمالی مختصر اولیه خائنین و به‌کارگیری مجدد در مناصب حکومتی تحت‌تأثیر سوابق خدمت یا آموزه‌های دینی و قتل فوری خائنین به‌دلیل مذموم شمردن مسئله خیانت و عدم اعتماد به خیانتکاران چهار الگوی رایج برخورد با مسئله خیانت در برهه مذکور بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of patterns of confrontation with traitors in the early and middle centuries of Iran (132-628 AH)

نویسندگان English

Seyed Mansour Emami Meybodi 1
reza derikvandy 2
Lida Mavadat 3
1 Department of Islamic Education,Farhangyan University,P.O.Box 14665-889,Tehran ,Iran
2 PhD student in Iranian history, Islamic course, Shiraz University
3 Associate Professor Department of history, Shiraz University
چکیده English

The main issue of the present research is to investigate how and why heterogeneous patterns are adopted in dealing with the issue of infidelity. frame to answer this question. Treason was defined as any act that was done contrary to truth and professional obligations and caused losses to the property and the owner.he political structure of Iran in the early and middle Islamic centuries, apart from brilliant interludes, was complex and crisis-provoking due to reasons such as the simultaneous rule of multiple ruling dynasties, intra- and inter-dynasty conflicts, and overt and covert rivalries among agents. By creating fragile relationships between rulers and agents, this structure provided the potential for intensifying the "betrayal" of officeholders. In crucial situations of confrontation between power players, some agents, under the influence of the instigations of the claimants and in order to fulfill their illegitimate ambitions, ignored their professional and moral covenants with their masters and forced them to react by slipping from the path of "truth".
the path of righteousness. Understanding the approaches adopted to this issue and the reasons for adopting such approaches adds to the importance of conducting this research. Examining the available data using the method of historical analysis showed that cooperation with traitors and forgiving them in order to break out of political deadlocks, expedient silence towards traitors in order to overcome critical situations and then punishing them, Initial brief censure of traitors, reinstatement in government positions influenced by service records or religious teachings, and immediate killing of traitors due to condemnation of the issue of treason and distrust of traitors were four common patterns of dealing with the issue of treason during the aforementioned period

کلیدواژه‌ها English

betrayal
patterns of interaction
murder
Muslim rulers
forgiveness
Iran during the Islamic period
ابن­اثیر، عزالدین. 1371. تاریخ کامل. ترجمه عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت. تهران: علمی.
ابن­خلکان، ابو­العباس شمس­الدین احمد بن محمد بن بکر. 1367. وفیات­الاعیان، حققه و علق حواشیه و وضع فهارسه محمد محی­الدین عبدالحمید. قاهره: مکتبه­النهضه­المصریه.
اصفهانی، قوام­الدین فتح بن علی. 1356. تاریخ سلسله سلجوقی. ترجمه محمد حسین خلیلی. تهران: بی­نا.
ابن­فندق، علی بن زید. 1361. تاریخ بیهق، تصحیح احمد بهمنیار. تهران: فروغی.
ابن­مسکویه، احمد بن محمد. 1376. تجارب­الامم. ترجمه علی­نقی منزوی. تهران: توس.
بیهقی، ابوالفضل محمد بن حسین. 1355. تاریخ بیهقی. تصحیح علی اکبر فیاض. مشهد: دانشگاه فردوسی.
تاریخ سیستان. 1366. تصحیح محمدتقی بهار. تهران: کلاله خاور.
جوینی، عطاملک. 1375. تاریخ جهانگشای. تصحیح محمد قزوینی. تهران: دنیای کتاب.
حائری، مجدالدین. 1342. زینه­المجالس، تصحیح احمد احمدی. بی­جا: بی­نا.
حسینی، صدرالدین ابوالحسن. 1380. زبده­التواریخ: اخبارالامراء و الملوک السلجوقیه. ترجمه رمضانعلی روح­اللهی. تهران: نشر ایل شاهسون بغدادی.
حسینی، پرویز و حیدری، سلیمان (1403). بررسی رفتارهای خیانت­آمیز مشرفان و صاحب­بریدان و اثرات آن بر ساختار حکومت غزنویان. پژوهشنامه تمدن ایرانی. 6 (1). 45 – 60.
حسینی­یزدی، محمد. 1326. العُراضه فی­الحکایهِ السلجوقیه. قاهره: مطبعه معارف.
خواندمیر، غیاث­الدین بن همام­الدین. 1380. حبیب­السیر فی اخبار افراد بشر. تصحیح محمود دبیرسیاقی. تهران: خیام.
راوندی، نجم­الدین. 1363. راحه­الصدور و آیه­السرور. تهران: علمی.
شبانکاره­ای، محمد بن علی. 1363. مجمع­الانساب. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر.
طبری، محمد بن جریر. 1373. تاریخ طبری. تهران: البرز.
طوسی، ابوعلی حسن. 1347. سیاستنامه. به اهتمام هیوبرت دارک. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
عنصرالمعالی، کیکاووس بن اسکندر بن قابوس. 1335. قابوسنامه، تصحیح عبدالمجید بدوی، تهران: کتابفروشی ابن­سینا.
عقیلی، سیف­الدین حاجی بن  نظام. 1364. آثارالوزراء. تصحیح میرجلال­الدین حسینی­ارموی. تهران: اطلاعات.
غزالی، ابوحامد محمد. 1317. نصیحه­ الملوک. تصحیح جلال همائی. تهران: بی­نا.
فخرمدبر، محمد بن منصور بن سعید. 1346. آداب­الحرب و الشجاعه. به اهتمام احمد سهیلی­خوانساری. تهران: اقبال.
گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک بن محمود. 1363. زین­الاخبار. تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.
مسعودی، علی بن حسین. 1382. مروج­الذهب. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: علمی و فرهنگی.
میرخواند، محمد بن خاوندشاه بن محمود. 1385. روضه­الصفا، تصحیح جمشید کیانفر. تهران: اساطیر.
مجمل­التواریخ و القصص. بی­تا. تصحیح محمدتقی بهار. تهران: کلاله خاور.
نسوی، محمد بن احمد. 1384. سیرت جلال­الدین منکبرنی، تصحیح مجتبی مینوی. تهران: علمی و فرهنگی.
نیشابوری، ظهیرالدین. 1390. سلجوقنامه. تصحیح میرزا اسماعیل افشار و محمد رمضانی. تهران: اساطیر.
همدانی، رشیدالدین فضل­الله. 1362 الف. جامع­التواریخ (تاریخ اغوز). به کوشش بهمن کریمی. تهران: اقبال.
 همدانی، رشیدالدین فضل­الله. 1387 ب. جامع­التواریخ (تاریخ اسماعیلیان). تصحیح محمد روشن. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
یزدی، شهاب­الدین حسن. 1399. جامع­التواریخ حسنی (بخش تاریخ سلجوقیان). تصحیح بُلنت اوزقوزو گودنلی. تهران: متن.