«سخن تاریخ» در آیینه نقد محتوایی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، آذربایجان شرقی و مربی پژوهشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

2 استادیار گروه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی دانشگاه فرهنگیان پردیس حکیم فردوسی البرز، ایران.

چکیده

مطالعه و تحلیل مقالات منتشرشده مجلات پژوهشی یکی از رویکردهای جدید علمی است که به دلیل ازدیاد و افزایش تعداد مقالات مورد توجه قرارگرفته است. در این میان یکی از نشریات برتر در حوزه تاریخ اسلام و اهل‌بیت، فصلنامه «سخن تاریخ» است. این تحقیق به دست‌اندرکاران و سیاست‌گذاران مجله این فرصت را می‌دهد که در حین ارزیابی پیشرفت و کمبودهای محتوایی مجله، تلاش‌های مطالعاتی خود را جهت‌دارتر بکنند و موضوعات جدید را مورد تحلیل قرار بدهند؛ در این راستا بررسی و تحلیل مقالات این فصلنامه هدف این پژوهش است. تحلیل محتوا روش مورداستفاده در تحقیق بود که 167 مقاله بین شماره‌های هجدهم و چهل و یکم این فصلنامه منتشرشده را با استفاده از نرم‌افزار اکسل موردبررسی قرار داد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که اکثر مقالات به‌صورت گروهی و مردان فعالیت بیشتری نسبت به زنان دارند. اساتید جامعه المصطفی (ص) العالمیه دارای بیشترین نویسند در میان دانشگاه‌ها بودند و فعال‌ترین نویسندگان شناسایی شدند. استادیاران و هیئت‌علمی بیشترین میزان مشارکت را داشتند و در عرصه جغرافیایی، جهان و اسلام و ایران بیشترین میزان توجه را به خود اختصاص دادند. در تحلیل موضوعات نیز مشخص شد که مسائل فکری و سیاسی بسیار محبوبیت داشتند و در نتیجه، توصیه‌هایی همچون: انتشار ویژه‌نامه، انتشار شماره به زبان عربی یا انگلیسی و توجه به موضوعات اجتماعی ارائه شد که ممکن است به بهبود کیفیت نشریه کمک کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

"Sokhan-e Tarikh" in the Mirror of Content Analysis

نویسندگان [English]

  • Amir Karimi 1
  • Kourosh Fathi 2
1 PhD student, Department of History, Faculty of Law and Social Sciences, University of Tabriz, East Azerbaijan and Research Instructor, Farhangian University, Tehran. Iran.
2 Assistant Professor, Department of Humanities and Social Studies, Farhangian University, Hakim Ferdowsi Campus, Alborz, Iran.
چکیده [English]

The study and analysis of articles published in academic journals represent one of the emerging scholarly approaches that have garnered increasing attention due to the growing volume of scientific publications. Among the prominent journals in the field of the history of Islam and the Ahl al-Bayt (the Prophet's Household) is the quarterly journal Sokhan-e Tarikh (Discourse on History). This research provides the journal's editorial board and policymakers with an opportunity to evaluate its content-related progress and shortcomings, thereby enabling them to direct their scholarly efforts more purposefully and to explore emerging thematic areas. Accordingly, the primary objective of this study is to examine and analyze the articles published in this quarterly journal. The research employed a content analysis methodology, utilizing Excel software to investigate 167 articles published in issues 18 through 41 of this journal. The findings reveal that the majority of articles were co-authored, with male authors demonstrating significantly higher participation rates than their female counterparts. In terms of institutional affiliation, faculty members from Al-Mustafa International University constituted the largest group of contributing authors, and the most prolific individual authors were identified. Furthermore, assistant professors and other faculty members (academic staff) exhibited the highest levels of scholarly engagement. Geographically, the thematic focus predominantly centered on the Islamic world and Iran. In terms of subject matter, intellectual and political issues were found to be particularly prevalent. Consequently, recommendations such as publishing special issues, releasing editions in Arabic or English, and paying greater attention to social topics were proposed as potential strategies to enhance the journal's overall quality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Content Analysis
  • History of Islam
  • Historical Journals
  • Sokhan-e Tarikh

مراجع

  1. قرآن کریم

    1. آخوندی، عباس (1398)، «تحلیل محتوای مقالات فصل‌نامه راهبرد»، فصل‌نامه علمی راهبرد، 28 (2)، صص 196 - 167.
    2. احمدی، حسین (1391)، سنت شفاهی و تاریخ شفاهی در تاریخ‌نگاری اسلام و ایران، رادیو مهر، شماره 63.
    3. ادهم، علی (1974)، بعض مورخی‌الاسلام، ج۱، بیروت.
    4. الله‌اکبری، علی؛ عابدی، احمد (1395)، «تحلیل استنادی و ترسیم شبکه هم تالیفی مجله‌ی مطالعات تاریخی جهان اسلام»، مطالعات تاریخی جهان اسلام، 4 (7)، صص 30 - 7.
    5. امین، سید محسن (1403)، اعیان الشیعه، ج۱، بیروت، مطبعه دار التعارف للمطبوعات.
    6. بابایی سیاب، علی، جان احمدی، فاطمه و آقاجری، هاشم (1397)، «شاخصه‌های تاریخ‌نگاری فاطمیان در گفتمان تاریخ‌نگاری اسلامی»، تاریخ نگری و تاریخ‌نگاری (علوم انسانی)، 28 (21 (پیاپی 106)، صص 51 - 33.
    7. بهنیافر، مهدی؛ رجب‌زاده عصارها، امیرحسین؛ عباسیان، زهره (1395)، «تحلیل رفتار استنادی نویسندگان مقالات فصل‌نامه حکمت و فلسفه دانشگاه علامه طباطبایی(ره) (1393 - 1384)». حکمت و فلسفه، 12 (4)، صص 64 - 45.
    8. پرتال نشریات وزارت علوم (1402). سایت پرتال نشریات وزارت علوم قابل دسترسی در: https://journals.msrt.ir/search/?Term=%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE&Group=&Language=&Applicant=&AssociationId=&UniversityId=&IsCanceled=
    9. حاجی‌پور، بهمن، طیبی ابوالحسنی، سید امیرحسین، عزیزیان کلخوران، زهرا (1395)، «تحلیل محتوای حوزه‌ی مدیریت راهبردی (مطالعه موردی: فصل‌نامه‌ی مطالعات مدیریت راهبردی)»، پژوهش‌های مدیریت راهبردی، 22 (62)، صص 47 - 13.
    10. سبحانی، جعفر (1421)، کلیات فی علم الرجال، ج۱، قم، جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه قم.
    11. سجادی، صادق (1380)، تاریخ‌نگاری در اسلام، ج۱، تهران، سمت.
    12. سیفی، علی‌ اکبر، مقیاس الرواة فی کلیات علم الرجال، ج۱، قم، انتشارات جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه قم.
    13. دوری، عبدالعزیز (1983)، بحث فی نشأة علم التاریخ عند العرب، ج۱، بیروت.
    14. رضوی، سیدابوالفضل (1385)، «بینش و نگرش در تاریخ‌نگاری اسلامی (مطالعه موردی تاریخ‌ نگاری ابن مطهر مقدسی)»، قبسات، (مسلسل 42)، صص 24 - 5.
    15. رضوی، سیدابوالفضل، صلاح، مهدی (1395)، «تأملی بر جایگاه رویکرد جهانی در تاریخ‌نگاری اسلامی؛ تاریخ نگری و تاریخ‌نگاری»، (علوم انسانی)، 26 (دوره جدید) 18 (پیاپی 103)، صص 42 – 25.
    16. رضوی، سید ابوالفضل، رضایی برجکی، اسماعیل (1395)، «طبقات نگاری، شیوه‌ای از تاریخ‌نگاری اسلامی و تأثیرپذیری از ساختارهای اجتماعی»، مجله‌ی تاریخ و فرهنگ (مطالعات اسلامی)، 48 (97)، صص 27 - 9.
    17. زارعی، عیسی؛ آذربخش، سید علی؛ خداداد شهری، نیره (1394)، «تحلیل استنادی و محتوایی مقالات فصل‌نامه‌ی مطالعات ملی (شماره‌های 58 - 16)»، مطالعات ملی، 16(1 (61)، صص 165 - 151.
    18. طبری، محمد بن جریر (1400)، تاریخ طبری، ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده، تهران، انتشارات اساطیر، چاپ یازدهم.
    19. ظریفیان شفیعی، غلام‌رضا، و صیامیان گرجی، زهیر (1391)، تاریخ‌نگاری اسلامی در روایت اهل حدیث نمونه موردی: تاریخ خلیفه بن خیاط»، مطالعات تاریخ اسلام، 4 (12)، صص 136 - 109.
    20. عزیزی، حسین (1398)، «تبارشناسی مفهوم «صدر اسلام» در تاریخ‌نگاری اسلامی»، مجله‌ی پژوهش‌های تاریخی (مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی اصفهان)، 55 (دوره‌ی جدید 11)، (3 (پیاپی 43)، صص 68 – 53.
    21. گلدتسیهر، ایگناتس (1387)، «منازعات درباره‌ی جایگاه حدیث در اسلام»، علوم حدیث، 13 (1 (47)، صص 195 - 185.
    22. محمدی، مهدی، متقی دادگر، امیر و مطهری‌نیا، ایمان (1394)، «تحلیل محتوای مقالات فصل‌نامه پژوهش‌های فلسفی - کلامی طی سال‌های 1378 – 1391»، پژوهش‌های فلسفی - کلامی، 16 (4 (پیاپی 64)، صص 171 - 149.
    23. ناصح ستوده، منیره (۱۳۸۶)، ابن خلدون، مقدمه، تاریخ مجله تاریخ اسلام، شماره ۲۹.
    24. نوبختی، حسن بن موسی (1412)، فرق الشیعه، بیروت، دارالرشاد.
    25. Akgun, T., & Merican, A. M. (2023). Beginnings of Modern History Studies in Malaysia: A Bibliometric Study of the Journal of the Historical Society, Universiti Malaya, Kuala Lumpur (1960-1969/1970). SEJARAH: Journal of the Department of History, 32(1 (April)), 111–127. https://doi.org/10.22452/SEJARAH.VOL32NO1.7
    26. Ang, S.-L., & Low, K. C. P. (2012). Islamic Leadership Lessons from the 9th Century Based on Ibn Khaldun’s Muqaddimah. Educational Research, 3. Retrieved October 4, 2023, from https://consensus.app/details/khaldun-lived-13321395-muslim-scholar-enjoys-fame-times-ang/3cbf8b90c0d85545b4d0ab86fe42e954/
    27. Austen, R. A., & Jansen, J. (1996). History, Oral Transmission and Structure in Ibn Khaldun’s Chronology of Mali Rulers. History in Africa, 23, 17–28. https://doi.org/10.2307/3171932
    28. Donner, F. M. (2010). Muhammad and the Believers: At the Origins of Islam. Choice Reviews Online, 48(02), 48-0802-48–0802. https://doi.org/10.5860/CHOICE.48-0802
    29. Donner, F. M. (2020). Narratives of Islamic Origins. Narratives of Islamic Origins. https://doi.org/10.2307/J.CTV1B9F5GK
    30. Hernawan, W. (2017). IBN KHALDUN THOUGHT: A review of al-Muqaddimah Book. Jurnal Ushuluddin, 23(2), 173. https://doi.org/10.24014/JUSH.V23I2.1197
    31. Hess, A. C. (1985). Islamic Civilization and the Legend of Political Failure. Journal of Near Eastern Studies, 44(1), 27–39. https://doi.org/10.1086/373102
    32. Hirschler, K. (2006). Medieval Arabic historiography: Authors as actors. Medieval Arabic Historiography: Authors as Actors, 1–182. https://doi.org/10.4324/9780203965290
    33. Nasyrov, I. R. (2021). On Preconditions for Ibn Khaldun’s Philosophy of History. Islam in the Modern World, 17(2), 51–76. https://doi.org/10.22311/2074-1529-2021-17-2-51-76
    34. Sahin, A. (2018). Critical issues in islamic education studies: Rethinking islamic and western liberal secular values of education. Religions, 9(11). https://doi.org/10.3390/REL9110335
    35. Sidani, Y. M. (2008). Ibn Khaldun of North Africa: An AD 1377 theory of leadership. Journal of Management History, 14(1), 73–86. https://doi.org/10.1108/17511340810845499
    36. Spies, O., & Schacht, J. (1965). An introduction to Islamic law. Die Welt Des Islams, 10(1/2), 79. https://doi.org/10.2307/1569626
    37. Varisco, D. M. (1995). METAPHORS AND SACRED HISTORY: THE GENEALOGY OF MUHAMMAD AND THE ARAB “TRIBE.” Anthropological Quarterly, 68(3), 139. https://doi.org/10.2307/3318071

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار