علاء‌الدوله سمنانی به مثابه سنّی دوازده‌امامی

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه ادیان و مذاهب جامعة المصطفی(ص) العالمیة.

2 دانش‌پژوه دکتری ادیان و مذاهب، جامعة المصطفی(ص) العالمیة.

چکیده

سنّی دوازده‌امامی، بر کسی اطلاق می‌شود که هم‌زمان با اعتقاد به خلفای سه‌گانه اهل‌سنّت و ماهیت سنّی‌گری، با خطاب نمودن تمام امامان دوازده‌گانه شیعهD به عنوان امام، معتقد به گونه‌ای از امامت برای آنان باشد. در قرون متمادی، شخصیت‌های مختلفی در جهان تسنن با این باور وجود داشته‌اند. از جمله افرادی که اندیشه‌هایی نزدیک به سنّیان دوازده‌امامی دارد، رکن الدین ابوالمکارم احمدبن‌محمد بیابانکی، معروف به علاء‌الدوله سمنانی، از عارفان بزرگ قرن هفتم و هشتم هجری است که مذهبش از سویی با توجه به گرایش‌ها و تمایلات شیعی وی و اظهار ارادت‌های فراوانش به اهل‌بیتD، و از دیگر سو با عنایت به قراین سنّی‌گری او، همواره مورد ابهام برخی محققان بوده است.
نوشتار پیش‌رو، می‌کوشد تا با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، پس از بررسی و نقد قراین تشیع سمنانی، مذهب او را تعیین نموده و شاخصه‌های سنّیان دوازده‌امامی را نسبت به او بیازماید. نگارنده با مطابقت این شاخصه‌ها بر پیر سمنان، وی را یکی از سنّیان دوازده‌امامی به شمار می‌آورد.

کلیدواژه‌ها


ابن‌سعد الهاشمی البصری، محمد، الطبقات الکبرى، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه، چ1، 1410ق.
ابن‌صباغ المالکی المکی، علی‌بن‌محمد‌بن‌احمد، الفصول المهمة فی معرفة أحوال الأئمةD، بیروت: دار الأضواء، چ2، 1409ق.
ابن‌طلحه نصیبی شافعی، کمال الدین محمد، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، بیروت: مؤسسة البلاغ، چ1، 1419ق.
الأسنوی، جمال الدین عبدالرحیم، طبقات الشافعیة، تحقیق: کمال یوسف الحوت، بیروت: دار الکتب العلمیة، [بی‌تا].
امین‏، سید محسن، أعیان الشیعة، بیروت: دار التعارف للمطبوعات‏، 1406ق.
پارسا، محمد‌بن‌محمد، فصل الخطاب لوصل الأحباب، تصحیح و تعلیق: جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ1، 1381.
جامی، نور الدین عبدالرحمن‌بن‌احمد، نفحات الأنس من حضرات القدس، تصحیح و تعلیق: محمود عابدی، تهران: اطلاعات، چ2، 1370.
جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا قرن دهم، قم: انصاریان، چ1، 1375.
حاکم نیشابوری، محمد‌بن‌عبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، چ1، 1411ق.
حکمت، علی‌اصغر، جامی، تهران: توس، 1363.
خنجی، فضل‌بن‌روزبهان، وسیلة الخادم إلی المخدوم، تصحیح: رسول جعفریان، قم: انصاریان، چ1، 1375.
خوارزمی، ابوعبدالله محمد‌بن‌احمد، مفاتیح العلوم، تحقیق: عبدالامیر اعسم، بیروت: دار المناهل، 1428ق.
رومی حنفی (حاجی خلیفه)، مصطفى ابن‌عبدالله، کشف الظنون عن أسامی الکتب والفنون، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1413ق.
سمنانی، علاء‌الدوله، العروة لأهل الخلوة والجلوة، تصحیح: نجیب مایل هروی، تهران: مولی، 1362.
ـــــ ، چهل مجلس، تصحیح و تعلیق: نجیب مایل هروی، تهران: ادیب، چ1، 1366.
ـــــ ، مصنفات فارسی، به کوشش: نجیب مایل هروی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ1، 1369.
ـــــ ، مناظر المحاضر للمناظر الحاضر، به کوشش: حسن حیدرخانی مشتاقعلی، تصحیح: محمد بهشتی، تهران: مروی، چ1، 1371.
شبلنجی، مؤمن‌بن‌حسن‌بن‌مؤمن، نور الابصار فی مناقب آل‌البیت النّبی المختارn، صیدا و بیروت: المکتبة العصریة، 1426ق.
شوشتری، قاضی نورالله، مجالس المؤمنین، تهران: اسلامیه، 1377.
کاشفی، علی‌بن‌حسین واعظ، فتوت‌نامه سلطانی، به اهتمام: محمدجعفر محجوب، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1350.
کربلائی تبریزی، حافظ‌حسین، روضات الجنان وجنات الجنان، تصحیح و تعلیق: جعفر سلطان القرّائی، به کوشش: محمد امین سلطان القرّائی، تبریز: ستوده، چ1، 1382.
محمدی، کاظم، علاء‌الدوله سمنانی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1381.
مستوفی، حمدالله، ظفرنامه (قسم الإسلامیه)، مقدمه و تصحیح و توضیح: پروین باقری اهرنجانی، زیر نظر: مهدی مدائنی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ1، 1380.
الموصلی، شرف‌الدین عمر‌بن‌شجاع‌الدین، مناقب آل‌محمد المسمى بالنعیم المقیم لعترة النبأ العظیم، بیروت: مؤسسه الأعلمی، چ1، 1424ق.
میرخواند، محمد‌بن‌خاوندشاه، تاریخ روضة الصفا، تصحیح: جمشید کیان‌فر، تهران: اساطیر، 1380.
نصراللهی، میثم، بررسی آثار و اندیشه‌های شیخ علاء‌الدوله سمنانی، قم: نشر ادیان، چ1، 1391.