بازنمایی نامه‌های حکومتی امام علی(ع) به کارگزاران و فرماندهان

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

دانشگاه پیام نور قم

چکیده

برخی از نامه‌های امام علیA، از نوع مکاتبات اداری و سازمانی بوده است و اصول مدیریت مملکت را در خود جای داده‌اند. امیر مؤمنانA، در همان روزهای نخست حکومتی، اقدام به تجدید ساختار مدیریتی کرد و کارگزاران پیشین را که نوعاً از میان بنی‌امیه و هواداران آنان بودند، تغییر داد.
پژوهش حاضر، به دنبال بررسی این مسئله است که دستورعمل‌ها و فرمان‌های امام علیA به کارگزاران حکومت اسلامی، دارای چه ساختار و معیاری است؟ و به‌طورکلی، روش برخورد امامA با کارگزاران چگونه بوده است؟
ازاین‌رو، هدف از این مقاله بررسی فرمان‌ها و دستور‌های امام علیA در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به کارگزاران حکومت است تا از رهنمودهای امامA آگاهی یابیم و الگو بگیریم و در ابعاد مختلف زندگی امروزی به کار بندیم.
در این مقاله، با بهره‌گیری از روش توصیف و تحلیل و بر اساس منابع کتابخانه‌ای، تلاش شده است، ابعاد گوناگون فرمان‌های امامA در نامه‌های خود به کارگزارانش را استخراج کنیم.
یکی از نتایج و دستاوردهای این پژوهش، معیارها و ملاک‌هایی است که در نامه‌های حضرت‌علیA جهت مدیریت جامعه اسلامی و نیز روش برخورد با کارگزاران صالح و ناصالح بیان شده است.
بررسی نامه‌های امام علیA در زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی به کارگزاران حکومت و ضرورت الگوبرداری در جوامع امروزی، یکی از جنبه‌های نوآوری این مقاله شمرده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
ابن‌ابی الحدید (1415ق)، شرح نهج‌البلاغه، بیروت: مؤسسة الاعلمی.
ابن‌اثیر جزری (1408ق)، الکامل‌فی التاریخ، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ابن‌عبد ربه (بی‌تا)، العقد الفرید، محقق محمد قمیحه، بیروت: دار الکتب العلمیة.
حر عاملی، محمدبن‌حسن (بی‌تا)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسة آل‌البیتD.
حموى‌، یاقوت (1417ق)، معجم البلدان‌، بیروت‌: دار احیاء التراث العربى‌.
دانشنامه جهان اسلام، مقاله «بنی‌تمیم»، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، شماره ۳۸۹۲.
دشتی، محمد (1378ش)، ترجمه نهج‌البلاغه، قم: مؤسسه فرهنگى تحقیقاتى امیرالمؤمنینA.
شیرازی، ابوالعباس احمد زرکوب (۱۳۵۰)، شیرازنامه، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
مقریزی، احمدبن‌علی (بی‌تا)، الخطط، لندن: الفرقان.
یعقوبی، احمدبن‌‌واضح (بی‌تا)، تاریخ الیعقوبی، بیروت: دار صادر.
جرداق، جورج، امام‌علیA صدای عدالت انسانی، ترجمه هادی خسروشاهی، قم: بوستان کتاب.
جعفریان، رسول، (بی‌تا)، اطلس تاریخ شیعه، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
موسوی، محسن‌‌باقر، (۱۳۸۱)، مدیریت و نظام اداری از دیدگاه امام‌ علیA، مترجم سیدحسین سیدی، مشهد: به‌نشر.
اشرف‌ سمنانی، غلامرضا،(‍۱۳۹۳)، تحلیلی از مدیریت اسلامی در پنج سال رهبری امام ‌علیA، قم: بعثت.
ثواقب، جهانبخش، (۱۳۸۰)، امام ‌علیA کارگزاران حکومت و راهکارهای اصلاحات، فصلنامه علمی ـ پژوهشی حکومت اسلامی، شماره‌ ۲۲.
معارف، مجید، کهن‌ترابی، میثم، (۱۳۹۴)، نقش اصلاح ساختارهای مدیریت در عملکرد مطلوب کارگزاران از منظر نهج‌البلاغه، فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌های نهج‌البلاغه در شماره‌ ۴۷.