تحلیل ساختار نامه‌های امام کاظم(ع)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

2 کارشناس ارشد تاریخ تشیع، دانشگاه ادیان قم

چکیده

پژوهش حاضر، درصدد بررسی ساختار و شکل ظاهری نامه‌های امام کاظمA است. بررسی در این موضوع، از آن‌رو حایز اهمیت است که می‌تواند در اعتبارسنجی میراث به‌جای‌مانده از امام کاظمA کمک نموده، به چگونگی بهره‌مندی بهینه از آن رهنمون شود. از امام کاظمA، 97 نامه بر جای ‌مانده است که برای به‌دست‌آوردن الگوی ظاهری آن‌ها، از جهت چگونگی شروع و پایان، ذیل شش عنصر که در الگوی نامه‌نگاری عصر امام کاظمA هریک جایگاه تعریف‌شده‌ای داشت، مورد بررسی قرار گرفت. اجزای شش‌گانه مورد بررسی در هر نامه، عبارت‌اند از: 1. کلیشه‌های آغازین نامه؛ 2. یاد از نویسنده نامه؛ 3. یاد از گیرنده؛ 4. عبارات و کلیشه‌های پایانی؛ 5. ثبت تاریخ؛ 6. درج نام کاتب نامه.

نتیجه بررسی، بیانگر آن است که نامه‌های موجود و منسوب به امام کاظمA، دارای ساختار یکسانی نیست و اجزای شش‌گانه مورد بررسی، به گونه ثابت در نامه‌های امام تکرار نمی‌شود. بنابراین، می‌توان احتمال داد نامه‌های آن حضرت به‌صورت کامل و در شکل اصلی به منابع منتقل نشده و در مسیر انتقال، راویان و گزارش‌گران به‌تناسب سلایق و علایق خویش، موارد و بخش‌هایی از نامه را گزینش و یا نقل به معنا کرده‌اند. ازاین‌رو، با اتکا به نامه‌های موجود امام کاظمA، نمی‌توان به سیره نوشتاری آن حضرت در نامه‌آرایی دست یافت.

کلیدواژه‌ها


ابن‌اعثم، الفتوح، تحقیق علی شیری، بیروت: دار الاضواء، 1411ق.
ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبری، تحقیق عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1410ق.
ابن‌هشام، السیرة النبویة، تحقیق مصطفی سقا، بیروت: دار المعرفة.
احمد‌بن‌ابی‌یعقوب، یعقوبی، تاریخ یعقوبی، بیروت: دار صادر، بی‌تا.
احمدی میانجی، علی، مکاتیب الائمة، تحقیق مجتبی فرجی، قم: دار الحدیث، 1385ش/1427ق.
حرّ عاملی، محمدبن‌حسن، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل‌البیتD، 1409ق.
حمیری، عبدالله‌بن‌جعفر، قرب الاسناد، قم: مؤسسه آل‌البیتD، 1413ق.
خصیبی، حسین‌بن‌همدان، الهدایة الکبری، بیروت: البلاغ، 1419ق.
طبری، محمدبن‌جریر، تاریخ الامم والملوک، تحقیق ابوالفضل ابراهیم، چاپ دوم، بیروت: دار التراث، 1387ق/1967م.
قلقشندی، احمد‌بن‌علی، صبح الاعشی فی صناعة الانشاء، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی، محقق و مصحح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1407ق.
محمدماهر حمادة، الوثائق السیاسیة و الاداریة للعصر العباسی الاول، چاپ چهارم، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1406ق.
مختار اللیثی، جهاد الشیعة فی عصر العباسی الاول، بیروت: دار الجیل، 1396ق.
مسعودی، علی‌بن‌حسین، مروج الذهب، تحقیق اسعد داغر، قم: دار الهجرة، 1409ق.
مظفر، محمدحسین، تاریخ الشیعة، قم: مکتبة الحیدریة، 1391ش/1433ق.
منقری، نصربن‌مزاحم، وقعة صفین، قم: کتابخانه مرعشی نجفی، 1363.