تاریخچه قلاع میبد در گستره تاریخ

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان پردیس شهیدان پاک‌نژاد یزد

چکیده

میبد، شهری با سابقه تقریبی هفت‌هزار سال، از نمونه‌های نادر شهرهای باستانی ایران است. بسیاری از عناصر شهری قدیم، مانند: راه‌های باستانی و مؤسسات وابسته به آن، کهن‌دژ نارین قلعه و قلعه‌های تاریخی دیگر، شارستان و بیرونه‌های آن، آثار گسترش شهری قدیم و مساجد تاریخی، آب‌انبارها و کاروانسرای بزرگ شاه‌عباسی، یخچال باشکوه و بلند آن و مجموعه بناهای زیبا و تاریخی و سفال و زیلو و ده‌ها اثر زیبا و منحصربه‌فرد، با ارزش تاریخی زیاد می‌توان در آن مشاهده نمود.
شناخت و معرفی این بازمانده‌های نظام شهری قدیم، از جمله قلاع، دست‌کم به عنوان نمونه‌های عینی برای پژوهشگران خودی و خارجی قابل توجه است. با مطالعات و تحقیقات مفصل و جامعی که توسط باستان‌شناسان و پژوهشگران سازمان میراث فرهنگی و همکاری محققان بین‌المللی انجام شده و هنوز هم ادامه دارد، ثابت شده که قلاع میبد ـ به‌خصوص نارین قلعه ـ سابقه‌ای تا حدود هفت‌هزار سال دارد و آثار و سفالینه‌ها و شواهد متقن و محکمی در این زمینه پیدا شده و موجود است. تبیین فرضیه مطرح، بر مبنای روش تحقیق تاریخی و شیوه توصیفی ـ تحلیلی، با استفاده اسناد و آثار کتابخانه‌ای می‌باشد. روش تحقیق، کتابخانه‌ای و براساس منابع اسنادی، به صورت میدانی و حضوری و مشاهده آثار است.

کلیدواژه‌ها


الف. فارسی و عربی

آدینه، علی (1393)، «نارین قلعه میبد؛ ساختار کالبدی کهن‌دژ به عنوان هسته اصلی شهر تاریخی»، مجله دانش مرمت و میراث فرهنگی، پاییز و زمستان.
ابن‌اثیر، عز‌الدین علی (1370)، الکامل، جلد 17، ترجمه علی ‌هاشمی حائری، تهران: انتشارات علمی.
اسفنجاری کناری، عیسی (1384)، «مطالعه و پژوهش مسجد جامع ده نو میبد»، مجله اثر، پاییز.
اشرف، احمد (1353)، «ویژگی‌های تاریخی شهرنشینی در ایران»، نامه علوم اجتماعی، دوره 1، ش 4.
اطلاعات آقای حاج ابوالفضل آیت‌الهی، پزشک مسنّ میبدی و از مطلعین تاریخ و فرهنگ میبد.
اطلاعات آقایان سید علی نقیب الاشراف و حسن بابائی، از مطلعین تاریخ و فرهنگ میبد، و اسحاقیه، کارشناس میراث فرهنگی یزد.
افشار، ایرج (1354)، یادگارهای یزد، تهران: انجمن آثار ملی.
برومند سعید، جواد (1368)، انگشتری سلیمان، تهران: پاژنگ.
پویا، سید عبدالعظیم (1369)، زندان سکندر از نگاهی دیگر، یزد: انتشارات اداره ارشاد.
ـــــ ، میبد در آئینه تاریخ، ندای یزد، ش103: 67.
جعفری، جعفربن‌محمدبن‌حسن (1347)، تاریخ یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
جیهانی، ابوالقاسم‌بن‌احمد (1368)، اشکال العالم، مترجم علی‌بن‌عبدالسلام کاتب، با مقدمه و تعلیقات فیروز منصوری.
حموی، یاقوت‌بن‌عبدالله (1995)، معجم البلدان، جلد 5، بیروت.
«دانشنامه تاریخ معماری ایران‌شهر»، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران، بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵، بازبینی‌شده در ۱۹/۵/۲۰۱۱.
دهخدا، علی‌اکبر (1330و1377)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
دیا کونف (1345)، تاریخ ماد، ترجمه کریم کشاورز، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
دیتریش، هوف (بی‌تا)، شهرهای ساسانی؛ مجموعه نگاهی اجمالی به شهرسازی، به کوشش یوسف کیانی.
رضویان، محمدتقی (1360)، شهر میبد (بررسی‌های اقتصادی ـ اجتماعی)، دانشگاه شهید بهشتی.
سید رکن‌الدین (1365)، جامع الخیرات، یزد: اداره کل حج و اوقاف.
شبانکاره‌ای، محمد (1363)، مجمع الأنساب، ویرایش میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
فسایی، حاج میرزا حسن (1382)، فارسنامه ناصری، انتشارات امیرکبیر.
فضل‌الله همدانی، رشیدالدین ( 1356)، وقفنامه ربع رشیدی، به کوشش مینوی افشار، انجمن آثار ملی.
فلاح، علی رضا (1391)، ساختارهای دفاعی و مورفولوژی در بیرونه‌های ارگ میبد، انتشارات امیرسید علیزاده.
کتبی، محمود (1385)، تاریخ آل مظفر، ویرایش عبدالحسین نوایی، تهران: امیر کبیر.
کریستین سن، آرتور (1368)، اران در زمان ساسانیان، مترجم رشید یاسمی، دنیای کتاب.
کاتب، احمد (1357)، تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.
گزارش اسفندماه سال 1368میراث فرهنگی کشور در مورد نارین قلعه.
گفته‌های خانم دکترشیبانی، مسئول پایگاه پزوهشی میراث فرهنگی میبد، وآقای کشاورز، مسئول و کارشناس میراث فرهنگی میبد.
مستوفی، حمدالله (1396)، کامل دانشنامه نزهة‌القلوب، تصحیح میرهاشم محدث، تهران: سفیر اردهال، چاپ اوّل.
مستوفی بافقی، محمد مفید (1340)، جامع مفیدی، به کوشش ایرج افشار، تهران: کتابخانه اسدی.
مشکور، محمدجواد (1366)، تاریخ سیاسی ساسانیان، تهران: دنیای کتاب.
مصاحبه با محمود ادیبان، مسئول میراث فرهنگی میبد (1397).
معلم یزدی، معین‌الدین (1326)، مواهب الهیذ، به کوشش سعدی نفیسی، تهران: اقبال.
ملک‌زاده بیانی، «سکه‌های دوران پورانداخت»، مجله بررسی‌های تاریخی، س 4، ش 1.
مهرشاهی، داریوش (1368)، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، س 5، ش 1.
نطنزی، معین‌الدین (1346)، منتخب التواریخ، با کوشش ژان اوبن، تهران.

ب. انگلیسی

1. Ibn Ahiyar, Ezzedin Ali (1370) Al-Kamal, Volume 17, Translation, Ali Hashemi Haeri. , Tehran, Scientific publication.
2. Jafari, Jafarin Mohammad bin Hasan (1347) History of Yazd, in an effort, Iraj Afshar, Tehran, Translating and Publishing Agency.
3. Jihani, Abolqasem ibn Ahmad (1368), Shah al-Aalam, Mentally Ali bin Abdul-Salam Kitab, with the introduction and comments of Firouz Mansouri.
4. Hamoi, Yagut, Yagut bin Abdullah (1995) Mojtaba al-Baladan, Volume 5, Beirut.
5. Seyyed Rokn al-Din (1365) Jame al-Khairat, Yazd, Directorate of Hajj and Endowments.
6. Shaban Kara'i, Mohammad (1363) Assembly of Al-Ans, Tehran, Amir Kabir Assembly, ed., Mirhashem Mohaddesi.
7. Fasaei, Haj Mirza Hasan (2003) Naseri University, Amir Kabir Publications.
8. Fazlullah Al Hamdani, Rashid al-Din (1356), endowment of the Quarter of Rashidi, in an effort, Minois Afshar, National Writers Association.
9. Written, Mahmoud (2006) History of Al Muzaffar, edited by Abdolhossein Novei, Tehran, Amir Kabir.
10. Kateb, Ahmad (1357) New History of Yazd, By Ihrj, Iraj Afshar, Tehran, Amir Kabir.
11. Mostofi, Hamdollah (1396) Full text of the Encyclopedia of Nausea Al-Kahlub, Correction.
12. Mirhashem Mohaddes, Tehran, Amirharadal, First Edition
 Mostofi Bafghi, Mohammad Mofid (1340) Mofidi Forward, By Ihr Afshar, Tehran, Asadi Library.
13. Yazdi's teacher, Muin al-Din (1326), Mu'aw al-Hayed, in an effort, Sa'di Nafisi, Tehran, Iqbal.
14. Natanzai, Moin al-Din (1346) Elected by al-Tawaryakh, with the efforts of Jean-O'Bon, Tehran Research resources.
15. Afshar, Iraj (1354) Yazd Memorials, Tehran, Association of National Works.
16. Boroumand Saeed, Javad (1368) Singer Ring, Tehran, Pajang.
17. Pooya, Sayyid Abdul-Azim (1369) Skeetdar Prison from Another View, Yazd, Guidance Publications.
18. Dehkhoda, Ali Akbar (1330 and 1377), Dehkhoda Dictionary, Tehran University.
19. Diana Konf, Date of Med (1345) Translation, Karim Keshavarz, Tehran, Book Publishing and Publishing Company.
20. Dietrich, Hoff, (Beyond) Sassanid Cities, A Brief Look at Urbanism, by Yousef Kayani.
21. Encyclopedia of the history of Iranshahr architecture, Iran Cultural Heritage and Tourism.
22. Organization. Archived from the original on October 23, 2015. Revised on 19/5/2011.
23. Razavian, Mohammad Taghi (1360), Every Meybod (socioeconomic studies), Shahid Beheshti University.
24. Christine Sain, Arthur (1368), Aran at the time of Sasanian, translator Rashid Yasemi, World of Books.
25. Magazines and articles: Adineh, Ali, Narin Ghale Meybod, Ancient Formation of the Fortress as the Core of the Historical City, Journal of Restoration of Knowledge and Cultural Heritage, Autumn and Winter 1393.
26. Isfahan, Isa, Study and Research of Jame Mosque of De Nou Meybod, Effect Magazine, Autumn 2005.
27. Ashraf, Ahmad (1353) Historical Features of Urbanization in Iran, Social Sciences Letter. Volume 1, Issue 4.
28. Dynamic, Seyyed Abdul Azim, Meybod In the Mirror of History, Call of Yazd: 103-67.
29. Maskour, Mohammad Jawad (1366) Political History of the Sasanians of Tehran, Book World.
30. Malekzadeh Bayani, Coins of the Poorandadvn Period, Journal of Historical Studies, Q4. 1.
31. Mehrshahi, Dariush (1368) Quarterly Journal of Geographic Research, vol. 1.
32. interviews: Information by Mr. Haji Abolfazl Ayatollahi Meybodi Ms.
33. Information by Mr. Seyyed Ali Noqib al-Ashraf and Hasan Baba'i, and Ishaghiyah, Yazd Cultural Heritage Expert.
34. Report of March 1368 on the cultural heritage of Narin Castle.
35. Ms. Shi'bani and Khezavarzoo's words and authorities and experts in the cultural heritage of Meybod.
36. Interview with Mahmoud Adiban is responsible for cultural heritage.
37. Seyyed Mansour Emami Meybodi Ph.D. in History (Iran Islamic Course) Professor and Faculty.
38. Member of Islamic Studies Department of Farhangian University (Camp Ashdod of Yazd)Yazd-Meybod-e Shahid Beheshti-k Spring 2-Home Seyed Mansour Emami Meybodi.