نقش یهودیان در نهضت ترجمه در اندلس (قرن‌های 11 تا 13 میلادی)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران (نویسنده مسؤول) ashkevari@znu.ac.ir

2 کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران.

3 دانشجوی دکتر تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

چکیده

نهضت ترجمه در اندلس بعد از تصرف طلیطله (478 ق) و آشنایی مسیحیان با میراث علمی مسلمانان آغاز شد. یهودیان به دلیل حضور در جوامع اسلامی، تسلط بر زبان عربی و به پشتوانه دانش خویش، از مهم‌ترین افراد در نهضت ترجمه به شمار می‌رفتند. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی - تحلیلی علاوه بر بیان زمینه‌ها و چگونگی حضور یهودیان در اندلس، نقش آن‌ها را در نهضت ترجمه بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد به دنبال سختگیری‌های موحدان، روند حضور یهودیان در اندلس افزایش یافت و آن‌ها علاوه بر ترجمه، تجربه‌های خود را در امور سیاسی به مسیحیان منتقل کردند. مترجمان یهودی ضمن ترجمه آثار مختلف در طب، ریاضیات، نجوم و فیزیک از عربی به اسپانیایی، عبری و لاتین خود نیز در دانش‌های مختلف صاحب‌نظر بودند. برخی از مترجمان برای امرارمعاش و برخی دیگر به دنبال جلب نظر حکام نسبت به جامعه یهودیان بودند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The role of the Jews in the Andalusian translation movement (11th-13th centuries)

نویسندگان [English]

  • Muhammad Jafar Ashkevari 1
  • fereshteh heidari 2
  • Seyedeh Zahra Mousavi 3
1 Assistant Professor of History and Civilization of Islamic Nations, university of Zanjan (Corresponding Author), Zanjan, Iran, ashkevari@znu.ac.ir.
2 , Master of History and Civilization of Islamic Nations, Zanjan University, Zanjan, Iran.
3 Seyedeh Zahra Mousavi, PhD student in History and Civilization of Islamic Nations, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
چکیده [English]

.The translation movement in Andalusia began after the conquest of Toledo (478 AH) and the acquaintance of Christians with the scientific heritage of the Muslims. The Jews were considered one of the most important figures in the translation movement due to their presence in Islamic societies and their mastery of the Arabic language, based on their knowledge. The present study, in a descriptive-analytical method, in addition to examining the contexts and the presence of Jews in Andalusia, has examined their role in the translation movement. The research findings show that following the strictures of the al-Muwaḥḥidūn, the presence of Jews in Andalusia increased and in addition to translation, they passed on their experiences in politics to Christians. Jewish translators excelled in various sciences, translating various works in medicine, mathematics, astronomy, and physics from Arabic into Spanish, Hebrew, and Latin. Some translators sought to make a living, while others sought to attract the attention of the rulers to the Jewish community.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Translation Movement
  • Andalusian Jews
  • Toledo School of Translators
  • Jewish Translators
- ابن ابی صبیعه، احمدبن قاسم (1965 م). عیون الانباء فی طبقات الاطباء، تحقیق نزاررضا، بیروت: دارالمکتبه الحیاه.
- ابن اثیر، ابوالحسن علی (1413 ق). الکامل فی التاریخ، بیروت: دارصادرللطباعه والنشر.
- ابن بـسام، (الشـنترینی) (1942 م). الذخـیرة فی محاسن أهل الجـزیرة، قاهره: مطبعة لجنة التألیف و الترجمة و النشر، قسم 1، مجلد 2.
- ابن خطیب، لسان الدین (1956 م). تاریخ اسبانیة الاسلامیة أو أعمال الأعلام، تحقیق لیفی بروفنسال، بیروت: دارالمکشوف، طبعة 2.
- ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد (1971 م). تاریخ ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، چ 1، تهران: بنگاه ترجمه ونشر کتاب.
- ابن حوقل، محمد بن علی بن حوقل (1938 م). صوره الارض، بیروت: دارصاد.
- ابن سعید مغربی [بی تا]. المغرب فی حلی المغرب، حققه وعلق علیه شوقی ضیف، مصر: دارالمعارف.
- ابن عذاری، ابوالعباس احمدبن محمدالمراکشی (1950 م). البیان المغرب فی اخبار الاندلس والمغرب، نشر وتعلیق احسان عباس، ‌ بیروت: دار الثقافه، ج 2.
- ابن قوطیه، (1994 م). تاریخ افتتاح الاندلس، بیروت: موسسه المعارف للطباعه والنشر.
- الادریسی، محمدبن حمد (1968 م). صفه المغرب، تحقیق دوزی، دخویه، لیدن.
- أشباح، یوسف (1939 م). تاریخ الأندلس فی عهدالمرابطون والموحدون، ترجمة محمد عبد اللّه عنان، طبعة القاهرة: مکتبه الخانجی.
- اندلسی، ابوالقاسم صاعدبن احمد (1376). التعریف به طبقات الامم، به تصحیح وتحقیق غلامرضا جمشید نژاد، چ 1، تهران: هجرت.
- أرنالدیز، روجر (1973 م). مجلة المغرب الاسلامی و المتوسط، العدد الأول.
- بالنثیا، آنخل جنثالث (1955 م). تاریخ الفکرالاندلسی، نقله عن الاسبانیه حسین مونس، قاهره: مکتبه الثقافه الدینینه.
- بدوی، عبدالرحمن (1993 م)، موسوعه المستشرقین، بیروت: دارلعلم للملایین.
- بلاذری، احمدبن یحیی بن جابر (1957 م). فتوح البلدان، تحقیق صلاح الدین المنجمد، قاهره: مطبعه لجنه البیان العربی.
- حاج منصوری، فرامرز (1383). «ترجمه»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 15.
- حایک، سیمون (1987 م). تعربت وتغربت او نقل الحضاره العربیه الی المغرب، جونیه: المطبعه البولسیه.
- حمیری، محمد بن عبد المنعم (1984 م). الروض المعطارفی جنه الاقطار، تحقیق احسان عباس، ط الثانیه، بیروت: بی جا.
- حمیری، محمدبن عبدالمنعم (1937 م). الروض المعطارفی جنه الاقطار، تحقیق لیفی بروفنسال، قاهره: لجنه التالیف.
- خراسانی، شرف الدین (1374). «ابن رشد» دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 3.
- دامپی یر، ویلیام سیسیل (1371). تاریخ علم، ترجمه آذرنک، تهران: سمت.
- دوزی (1933 م). ملوک الطوائف، ترجمة کامل الکیالی، القاهرة: مکتبة عیسی البابی الحلبی، طبعة أولی.
- راز پوش، شهناز (1367)، «ابن عذرا» دایره المعارف بزرگ اسلامی، تهران: مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج 4.
- رشاد، محمد (1373). جنگ‌های صلیبی، تهران: اندیشه.
- روسو، پی یر (1344). تاریخ علم، ترجمه حسن صفاری، تهران: امیرکبیر.
- سارتن، جورج (1383). مقدمه برتاریخ علم، ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- شهبازی، عبدالله (1377). زرسالاران یهودی و پارسی استعمار بریتانیا و ایران، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
- عنان، محمدعبدالله (1366). تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ترجمه عبدالحمید آیتی، چ 1، تهران: کیهان.
- فروخ، عمر (1981 م). العرب والاسلام فی الحوض الغربی من البحرالابیض المتوسط، طبعه الثانیه، بیروت: دارالکتاب العربی.
- فروخ، عمر (1979 م). تاریخ صدر الاسلام و الدولة الأمویة، طبعه رابعه، بیروت: دارالعلم للملایین.
- الفیومی، محمد ابراهیم (1997 م). تاریخ الفلسفه الاسلامیه فی المغرب والاندلس، چ 1، بیروت: دارالجبل.
- کستلر، آرتور (1361). خزران، ترجمه محمد علی موحد، تهران: خوارزمی.
- کلباسی اشتر، حسین (1389). «نهضت ترجمه متون علمی- فلسفی تمدن اسلامی به زبان لاتینی در اروپا»، فصلنامه تاریخ فلسفه، ش 2، پاییز، صص 109-122.
- کعدان وعنجرینی (1389). «نقش شهر طلیطله در انتقال طب اسلامی به اروپا»، ترجمه فرزانه غفاری وهانیه مرتضی، فصلنامه تاریخ پزشکی، ش 2، بهار، صص 56-67.
- معایرجی، حسن (1371). «نخستین ترجمه‌های قرآن کریم وتاثیر آن بر ترجمه‌های قرآن به زبان اروپایی»، دوماهنامه آیینه پژوهش، ش 15، پاییز، صص 30-38.
- المقری (1968 م). نفح الطیب من غصن الأندلس الرطـیب، تـحقیق احسان عباس، بیروت: طبعة دار صادر، ج 1.
- مونس، حسین (1964 م). فجرالاندلس: دراسه فی تاریخ الاندلس من الفتح الاسلامی الی قیام الدوله الامویه، قاهره: الشرکه العربیه.
- میه لی، آلدو (1371). علوم اسلامی ونقش آن در تحولات علمی جهان، ترجمه محمدرضا شجاع رضوی و اسداله علوی، مشهد: آستان قدس رضوی.
- نصری، عبدالهادی (1993 م). دورالاندلس فی انتشارالعلوم العربیه الی اوروبا، حلب: منشورات جامعه حلب.
 - وات، مونتگری (1378). تأثیر مسلمین بر اروپای قرون‌وسطی، ترجمه حسین عبدالمحمدی، قم: موسسه امام خمینی.
- هشام، ابو رمیله (1366). «اسپانیا وتمدن اسلامی»، ترجمه حمید رضا آژیر، مشکوه، ش 14، بهار، صص 57-60.
- همتی گلیان، عبدالله (1386). تاریخچه شرق شناسی (کاوشی در سیر مطالعات اسلامی در غرب)، مشهد: جهاد دانشگاهی.
- هونکه، زیگرید (1386). فرهنگ اسلام در اروپا، ترجمه مرتضی رهبانی، چ 7، تهران: دفتر نشر فرهنگ.
منابع لاتین
-Ashkenazi,Shmuel, (2007).“IBN ḤASDAI, ABRAHAM BEN SAMUEL HALEVI”, Encyclopedia Judaica, second edition, Jerusalem: Keter Publishing House, v9.
-Halkin, Abraham Solomon and Badillo, Angel Saenz, (2007),” translation and translators”, Encyclopedia Judaica, second edition, Jerusalem: Keter Publishing House, v.20.
-Mirsky, Aharon and Stroll, Avrum, (2007), “ALḤARIZI, JUDAH BEN SOLOMON”, Encyclopedia Judaica,second edition, Jerusalem: Keter Publishing House, v1.
-Sirat, Colette, (1977), A History of Jewish philosophy in the middle ages, New York: Cambridge university press.
-Talmage, Frank, (2007),” KIMḤI, JOSEPH” Encyclopedia Judaica, second edition, Jerusalem: Keter Publishing House, v12.
-wigoder, Geoffrey, (2007), “Abraham Bar Hiyya”, Encyclopedia Judaica, second edition, Jerusalem: Keter Publishing House, v1.