امام هادی(ع) و زمینه‌سازی برای عصر غیبت

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

دانشجوی دکترای تاریخ اسلام دانشگاه آزاد نجف‌آباد.

چکیده

در آستانه غیبت دوازدهمین امام شیعیان امامیه، سخت‌گیری‌های فوق‌العاده‌ای از سوی عباسیان برای شیعیان اعمال می‌شده است. در این شرایط، یکی از مهم‌ترین اقدامات امام هادی(ع)، زمینه‌سازی برای غیبت حضرت مهدی(عج) بوده است. روایات فراوانی از پیامبر(ص) و امامان پیش از امام هادی(ع) در مورد غیبت امام دوازدهم نقل شده است؛ اما در عصر امام هادی(ع)، فرآیند زمینه‌سازی برای غیبت، وارد عرصه عملیاتی شد. امام هادی(ع) با استفاده از ابزارهایی که در اختیار داشت، در کنار اطلاع‌رسانی این واقعه مهم، سازوکاری برای بهره‌مندی شیعیان از وجود امام غائب در دوران غیبت صغری و از فقهای جامع‌الشرائط در عصر غیبت کبری فراهم نمود.
در این پژوهش، سعی می‌شود با تحلیل داده‌های کتابخانه‌ای، ضمن بررسی اقدام‌های انجام‌شده توسط امام هادی(ع) در مورد زمینه‌سازی برای غیبت، نتایج حاصل از این فعالیت‌ها درباره معرفی فقها به جامعه شیعیان نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


ابن‌اثیر، علی‌بن‌الکرم شیبانی، الکامل فی التاریخ، ج 7، بیروت: دار صادر.
اربلی، علی‌بن‌عیسی، کشف الغمة فی معرفه الائمه، ج 3، بیروت: دار الکتاب الإسلامی، 1401ق.
اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین‌، نجف: مکتبة الحیدریة، دوم، 1385ق.
امینی، ابراهیم، دادگستر جهان، قم: انتشارات دار الفکر، سوم، 1350.
بابویه قمی (شیخ صدوق)، محمد‌بن‌علی، معانی الأخبار‌، تصحیح علی‌اکبر غفاری، قم: مؤسسه انتشارات اسلامی، 1361ش.
ـــــ ، کمال الدین وتمام النعمة، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: دار الکتب الإسلامیة، دوم، 1395ق.
پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، قم: مؤسسه امام صادقA، سوم، 1375ش.
حائری، ابوعلی، منتهی المقال فی أحوال الرجال، بیروت: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، 1419ق.
حرّ عاملی، محمد‌بن‌حسن، وسائل الشیعة، ج 18، تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی، تهران: کتاب‌فروشی اسلامیه، ششم، 1367ش.
حسین، جاسم، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهمf، ترجمه سید محمدتقی آیت‌اللهی، تهران: انتشارات امیرکبیر، دوم، 1377ش.
حیدری، محمدحسن، «شکوه سامرا» (مجموعه مقالات درباره امام هادیA و امام عسکریA)‌، تهران: دانشگاه امام صادقA، اوّل، 1390ش.
خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، قم: مرکز نشر آثار الشیعة، سوم، 1410ق.
رفیعی، علی، تحلیلی از تاریخ دوران دهمین خورشید امامت، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1373ش.
شریف القرشی، باقر، زندگانی امام علی الهادیA، قم: دفتر انتشارات اسلامی، اوّل،1371ش.
شیخ مفید، محمد‌بن‌محمد‌بن‌نعمان، الإرشاد فی معرفة حجج‌الله علی العباد‌، ترجمه هاشم رسولی محلاتی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، پنجم، 1380ش.
صافی گلپایگانی، لطف الله، منتخب الأثر فی الامام الثانی عشرf، تهران: مکتبة الصدر، سوم، [بی‌تا].
طبرسی، احمد‌بن‌علی، الاحتجاج، جلد 2، ترجمه بهراد جعفری، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1381.
طوسی، محمد‌بن‌حسن، اختیار معرفة الرجال (رجال کشی)، تصحیح حسن مصطفوی، مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد. 1348ش.
ـــــ ، الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، تحقیق سید حسن الموسوی الخراسان‌، تهران: دار الکتب الاسلامیة، سوم، 1390ق.
ـــــ ، رجال طوسی‌، نجف: مطبعة الحیدریة، اوّل، 1380ق.
ـــــ ، کتاب الغیبة، قم: مکتبه بصیرتی، دوم، 1385ق.
ـــــ ، کتاب الغیبة، تحقیق عبادالله تهرانی و علی احمد ناصح، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة، اوّل، 1411ق.
کلینی، محمد‌بن‌یعقوب، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: 1337.
گروهی از نویسندگان، پیشوای دهم حضرت امام علی‌بن‌محمد الهادیA، قم: مؤسسه در راه حق، 1361ش.
مدرسی طباطبائی، سیدحسین، مکتب در فرآیند تکامل، ترجمه هاشم ایزدپناه، تهران: انتشارات کویر، هشتم، 1389ش.
مؤمنه، سمیه، «نقش نامه‌های امامان شیعه در انتقال آموزه‌های دینی (از دوره حیات امام کاظمA تا آغاز غیبت کبری)»، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم اسلامی دانشگاه تهران، 1391ش.
نجاشی، احمد‌بن‌علی، رجال نجاشی، تحقیق سید موسی شبیری زنجانی، قم: مؤسسه نشر اسلامی‌، پنجم، 1416ق.