چرایی کنیززادگی و کنیزداری امام هادی(ع)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

دانشجوی دکتری تاریخ اسلام.

چکیده

این مقاله،برای پاسخ به این سؤال که: چرا امامی مانند حضرت هادی(ع) کنیززاده است و با یک کنیز ازدواج کرده؛ در حالی که قرآن ازدواج با کنیزان را در صورت ناتوانی ازدواج با زنان آزاد، روا شمرده است؟ پس از بررسی این دستور قرآنی، به مدد دانش‌های مختلف از جمله کلام و تاریخ اسلام، نه پاسخ ارائه شده که عبارت‌اند از: مقابله با برده‌داری؛ مبارزه با تبعیض نژادی؛ آزادی و ازدواج غیرعلنی؛ تلاش برای تکثیر نسل اهل‌بیت؛ کم‌هزینه بودن و بی‌تکلفی ازدواج با کنیزان؛ دستیابی به پیوند نژادی با قومیت‌های مختلف؛ جلوگیری از به خطر انداختن همسران رسمی و خاندان‌هایشان؛ مشکلات شدید امنیتی و اقتصادی خاندان‌های علوی در این عصر؛پسندیده بودن لذت‌بری جنسی.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابن اثیر عز الدین أبو الحسن على‌بن‌ابى الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت: دار صادر، 1385ق.
ابن جوزی ابوالفرج، المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک‏، بیروت: دار الکتب العلمیة‏، اوّل، 1412ق‏.
ابن خلدون عبد الرحمن‌بن‌محمد، دیوان المبتدأ و الخبر فى تاریخ العرب و البربر و من عاصرهم من ذوى الشأن الأکبر، تحقیق خلیل شحادة، بیروت: دار الفکر، دوم، 1408ق.
ابن حجر عسقلانى‏ الإصابة فی تمییز الصحابة، بیروت: دار الکتب العلمیة، اوّل، 1415ق.
ابن حمزه طوسى‏، الثاقب فی المناقب‏، قم: انصاریان‏ ‏، سوم، 1419ق‏.
ابن شهرآشوب، مازندرانى، محمد‌بن‌على، مناقب آل أبی طالبD، قم: دار الکتب الاسلامیة، اوّل، 1379ق.
ابن صوفى نسابه‏، المجدی فی انساب الطالبیین‏، قم: مکتبة آیة الله المرعشى النجفى‏، دوم، 1422ق.
ابن طاووس، على‌بن‌موسى، مهج الدعوات و منهج العبادات، قم: دار الذخائر، اوّل، 1411ق.
ابن فضل‌الله عمرى، احمد‌بن‌یحیى، مسالک الأبصار، ابوظبی: المجمع الثقافی‏، اوّل، 1423ق.
ابن قتیبه دینورى، أبومحمد عبدالله، عیون الأخبار، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1418ق/ 1998م.
ابن کثیر، دمشقى‏، البدایة و النهایة‏، بیروت: دار الفکر، [بی‌تا].
ابوالفرج  الإصفهانی، على‌بن‌الحسین، کتاب الأغانی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، اوّل.
ـــــ ، مقاتل الطالبیین، تحقیق سید احمد صقر، بیروت: دار المعرفة، [بى‌تا].
اربلى، على‌بن‌عیسى‏، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، محقق / مصحح: هاشم رسولى محلاتى، تبریز: اوّل، 1381ق.
بحرانى، سید هاشم‌بن‌سلیمان، مدینة معاجز الأئمة الإثنی عشر، قم: اوّل، 1413ق.
بخاری، ابونصر سهل‌بن‌عبدالله، سرالسلسلة العلویة فی انساب السادة العلویة، تحقیق ‏سیدمهدی رجائی، قم: مکتبه آیه الله العظمی مرعشی نجفی، اوّل، 1432ق.
ترمانینی، عبدالسلام، الزواج فی الجاهلیة و الاسلام، دراسة مقارنة فی مجال التاریخ و الأدب و الشریعة، دمشق: دار الطلاس، سوم، 1996م.
تقى الدین مقریزى‏، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع‏، بیروت‏: دار الکتب العلمیة، اوّل، 1420ق.
ثعالبی، أبو منصور عبد الملک‌بن‌محمد‌بن‌إسماعیل، الظرائف و اللطائف، قاهرة: دار الکتب و الوثائق القومیة، 1427ق/ 2006م.
جاحظ، أبو عثمان عمرو‌بن‌بحر، المحاسن و الأضداد، بیروت: دار و مکتبة الهلال، اوّل، 2002م.
جعفریان، حیات فکرى و سیاسى ائمه، قم: انصاریان‏، ششم، 1381ش.
حلی، یحیى‌بن‌سعید، الجامع للشرائع، قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیة، اوّل، 1405ق.
دمیری، کمال‌الدین محمد‌بن‌موسی‌بن‌عیسى، حیاة الحیوان الکبرى، بیروت: دار الکتب العلمیة، اوّل، 1424ق/‏2004م.
ذهبى، شمس‌الدین، تاریخ‌الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام‏‏، بیروت‏: دار الکتاب العربى‏، دوم، 1409ق.
زمخشری، ابوالقاسم محمود‌بن‌عمر، ربیع الأبرارونصوص الأخیار، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، اوّل، 1412ق.
سبط‌بن‌جوزى‏، تذکرة الخواص، قم: منشورات الشریف الرضى‏، اوّل، 1418ق‏.
الأمین، سید محسن، أعیان الشیعة، ‌بیروت:‏‌ دار ‌التعارف‏، ‌1403‌ق.
شافعی، محمد‌بن‌طلحه شافعى‏، مطالب السؤول، بیروت: البلاغ‏، اوّل، 1419 ق.
شامى، جمال الدین یوسف‌بن‌حاتم‏، الدر النظیم فی مناقب الأئمة اللهامیم‏، قم: جامعه مدرسین‏، اوّل، 1420ق.
شیخ حسین‌بن‌عبد الوهاب‏، عیون المعجزات‏، قم: مکتبة الداورى‏، اوّل، [بی‌تا] .
شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، تهران: اسلامیة، دوم، 1395ق‏.
ـــــ ، عیون أخبار الرضاA، تهران: نشر جهان‏، اوّل، 1378ق.
ضامن‌بن‌شدقم، تحفة الأزهار، تهران: دفتر نشر میراث مکتوب‏، اوّل، 1378ش.
طبرسى، فضل‌بن‌حسن، إعلام الورى بأعلام الهدى، قم: اوّل، 1417ق.
ـــــ ، المؤتلف من المختلف بین أئمة السلف، محقق/ مصحح: مدیر شانه‌چی و... مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة، اوّل، 1410ق‌.
طبری، أبوجعفر محمد‌بن‌جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت: دار التراث، دوم، 1387ق.
طقوش، دولت عباسیان، مترجم حجت‌الله جودکی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چهارم.
طوسى، محمد‌بن‌الحسن، تهذیب الأحکام، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چهارم، 1407ق.‏
ـــــ ، الغیبة، قم‏: دار المعارف الإسلامیة، اوّل، 1411ق.
عطاردى عزیز الله‏، مسند الإمام السجاد أبى محمد على‌بن‌الحسینC، تهران: ناشرعطارد، اوّل، 1379ش.
عمریوسف‌بن‌عبدالله‌بن‌محمد‌بن‌عبدالبر، الاستیعاب فى معرفة الأصحاب، تحقیق على‌محمد البجاوى، بیروت: ‏دار ‏الجیل، اوّل، 1412ق/1992م.
فتال نیشابورى، محمد‌بن‌احمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، قم: دلیل ما، اوّل، 1375ش.
قمى حسن‌بن‌محمد، تاریخ قم، ترجمه حسن‌بن‌على‌بن‌حسن عبد الملک قمى، تحقیق سید جلال الدین تهرانى، تهران: توس، 1361ش.
کلینى، محمد‌بن‌یعقوب، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چهارم، 1407 ق.
المبرد، أبوعباس محمد‌بن‌یزید، الکامل فی اللغة و الأدب، بیروت: دار الکتب العلمیة، دوم، ‏1407ق.
مجلسی، محمد‌باقر‌بن‌محمد‌تقى، ‌بحار‌الأنوار‌، ‌بیروت: ‌‌دار ‌إحیاء‌ التراث ‌العربی، دوم، ‌1403‌ق.
محقق کرکی عاملى، على‌بن‌حسین‌، جامع المقاصد فی شرح القواعد، محقق/ مصحح: گروه پژوهش مؤسسة آل البیتD، قم:‌ مؤسسة آل البیتD، دوم، 1414 ق.
مسعودى، على‌بن‌حسین، إثبات الوصیة للإمام على‌بن‌أبى طالب‏، قم‏: انصاریان‏، سوم، 1426ق‏‏.
ـــــ ، مروج الذهب ومعادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم: دار الهجرة، دوم، 1409ق.
مفید، محمد‌بن‌محمد، الإرشاد فی معرفة حجج الله على العباد، قم: کنگره شیخ مفید، اوّل، 1413ق.
نباطى بیاضی، شیخ على، الصراط المستقیم إلى مستحقی التقدیم‏، نجف: المکتبة الحیدریة، اوّل، 1384ق.
طیبی، ناهید، «مادران امامان شیعهD و نقش‌های سیاسی ـ اجتماعی آنان»، مجله بانوان شیعه، زمستان 1384 و بهار 1385، ش 6 و 7.