عملکرد فرهنگی یاران ایرانی امام هادی(ع) در علم الحدیث با تکیه بر کتب اربعه شیعه

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ دانشگاه اصفهان.

2 دانشجوی دکترای تاریخ تشیع دانشگاه اصفهان.

چکیده

یکی از مظاهر فرهنگی عصر ائمه(ع)، توجه به نگارش آثاری در باب حدیث بوده است. علاوه بر ائمه(ع)، یاران آنها نیز در نقاط مختلف جهان اسلام به این جنبه فرهنگی توجه داشته‌اند. در این میان، اصحاب ایرانی امام هادی‌(ع) نیز جهت نشر معارف اهل‌بیت(ع) در این علم، علاوه­ بر اینکه دست به تألیف اثر زده‌اند، روایات بسیاری را که بیشتر بُعد فقهی داشته و مورد استفاده مردم قرار می‌گرفته است، نقل کرده‌اند. بسیاری از این روایات را می‌توان در کتب روایی، به‌ویژه کتب اربعه شیعه مشاهده کرد. در این پژوهش، با روش توصیفی ـ آماری برآنیم تا با تکیه بر کتب اربعه شیعه (الکافی کلینی‌، التهذیب و الاستبصار طوسی و من لا یحضره الفقیه شیخ صدوق) به عنوان کتاب‌های مهم روایی شیعه که نقش بسزایی در انتقال روایت ائمه(ع) ایفا کرده‌اند، به عملکرد فرهنگی یاران ایرانی امام هادی(ع) در علم الحدیث پرداخته شود.

کلیدواژه‌ها


1. ابطحی‌، محمدعلی‌، تهذیب المقال فی تنقیح کتاب الرجال ابی‌العباس احمد‌بن‌علی‌بن‌احمد‌بن‌العباس النجاشی، ج 1‌، بی‌جا‌، بی‌نا‌، بی‌تا‌.
2. ابن داود‌، حسن‌بن‌علی،الرجال، نجف: ناشر حیدریه، (1392ق).
3. ابن شهرآشوب،محمد‌بن‌علی سروی،معالم العلماء، تهران، (1353ق).
4. ـــــ ، محمد‌بن‌علی سروی‌، مناقب آل ابی‌طالب، ج 4، قم: ناشر مطبعة العلمیة‌، بی‌تا‌.
5. ابن قولویه‌، جعفربن محمد‌،کامل الزیارات‌، تحقیق جواد القیومی‌، قم: انتشارات الفقاهة، (‌1424).
6. ابن طاووس‌، علی‌بن‌موسی‌، فرج المهموم فی تاریخ علماء النجوم،‌قم: ناشر دارالذخائر‌، (1368ق).
7. اربلی‌، ابی‌حسن علی‌بن‌عیسی ‌، کشف الغمه فی معرفه الأئمه‌، ج1و2‌، تحقیق هاشم رسولی‌، قم: ناشر مکتبه العلمیه (1381ق).
8. اردبیلی الغروی حائری‌، محمدبن علی‌، جامع الرواة‌، قم:ج1و2‌، انتشارات مکتب آیت الله العظمی مرعشی نجفی، (1403).
9. اشعری قمی‌، احمد‌بن‌محمد‌بن‌عیسی‌،النوادر‌، قم: نشر مدرسه امام مهدیf (‌1408).
10. اهوازی‌، حسین‌بن‌سعید‌، المؤمن‌، قم: ناشر مدرسه امام مهدیf (1404).
 11. ـــــ ، الزهد‌، بی‌جا‌، بی‌نا‌، (1402ق‌).
12. برقی‌، احمدبن محمدبن خالد‌،رجال البرقی‌، تهران:ناشر الأسلامی‌، (1419ق).
 13. ـــــ ، المحاسن‌، تصحیح سید جلال الدین حسینی(‌محدث‌)‌، قم: ناشراسلامیه‌، بی‌تا.
14. بهبودی‌، محمدباقر‌،معرفة الحدیث‌، بی‌جا‌، انتشارات علمی و فرهنگی‌، (1362‌).
15. جلالی حسینی‌، محمد حسین‌، فهرس التُراث‌، ج1‌، قم: ناشر دلیل ما‌، (‌1422).
16. حسکانی، عبید الله‌بن‌عبدالله‏، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل‏، تهران: ناشر التابعة لوزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، مجمع إحیاء الثقافة الإسلامیة‌، (1411ق).
17. حسینیان مقدم‌، حسین و داداش نژاد و دیگران ‌، تاریخ تشیع‌، ‌قم:، ناشرسمت، (1384‌)‌.
18. حمیری‌، ابی‌العباس عبدالله‌بن‌جعفر‌، قرب الاسناد‌، قم: تحقیق و نشر موسسه آل‌البیتD لإحیاءالتراث‌، (‌1413ق‌).
19. خوئی‌، سید ابوالقاسم موسوی‌، معجم الرجال الحدیث‌، ج 1، 2، و....‌، قم: انتشارات مدینه العلم آیه الله العظمی خوئی‌، (1974).
20. سجادی‌، احمد‌، صحیفه سجّادیه به روایت حسین‌بن‌اشکیب‌، اصفهان، موسسه فرهنگی مطالعاتی الزهراء‌، (‌1383‌)‌.
21. سزگین‌، فؤاد‌، تاریخ نگارش‌های عربی‌،ج1‌، به اهتمام احمدرضا رحیمی ریسه‌، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، (1380).
22. شوشتری‌، محمدتقی‌، قاموس الرجال‌، ج1و 4‌، تهران: نشر کتاب‌، (‌1340‌).
23. ـــــ ، مجالس المؤمنین‌، ج2‌، قم:ناشراسلامیه‌، (1365‌) .
24. شیخ صدوق‌، ابی‌جعفر محمد‌بن‌علی‌بن‌الحسین بابویه قمی ‌،من لا یحضره الفقیه‌، ج 1‌،2‌،3‌......، قم: ناشر الاسلامی (‌جماعت مدرسین حوزه علمیه‌)‌، (1367).
25. ـــــ ، علل الشرایع‌، ج1‌، نجف اشرف‌، بی‌نا‌، (‌1385).
26. ـــــ ، الهدایة فی الأصول و الفروع‌، قم: ناشر اعتماد‌، (1418‌).
27. ـــــ ، علل الشرایع‌، ج1، 2‌، ترجمه سید محمد جواد ذهبی‌، تهران: انتشارات مؤمنین‌، (‌1384).
28. ـــــ ، عیون الاخبار‌، ج2‌، نجف اشرف‌، بی‌نا‌، (‌1390‌).
29. شیخ مفید‌، محمد‌بن‌محمد‌، الإرشاد‌، ج2‌، ترجمه هاشم رسولی محلاتی‌، تهران: ناشر علمیه اسلامیه‌، بی‌تا‌.
30. شیخ حر عاملی‌، محمد‌بن‌حسن‌بن‌علی‌بن‌محمد، وسائل الشیعه‌، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث‌، (1409).
31. ـــــ ، إثبات الهداة بالنصوص و المعجزات‏، بیروت: ‌ناشر اعلمی‌، (1425).
32. صفا‌، ذبیح الله‌، تاریخ ادبیات در ایران‌، ج 1‌، تهران: ناشر فردوس، (1366‌) ‌.
33. طبرسی‌، أبی‌منصور‌، احتجاج‌، تحقیق ابراهیم بهادری و محمد هادی‌، قم: انتشارات اسوه‌، (1413).
34. طوسی‌، ابن جعفر محمد‌بن‌حسن ‌، رجال‌، نجف‌: ناشر الحیدریه‌، (1380ق).
35. ـــــ ، الاستبصار‌، ج، 1‌،2‌، 3‌.....‌، تهران: دارالکتب الاسلامیه‌، (‌1363ق).
36. ـــــ ، تهذیب الأحکام‌، ج1‌،2، 3‌.....، تهران: دارالکتب الاسلامیه، (1365).
37. ـــــ ، اختیار المعرفة الرجال (رجال الکشی‌) ‌، ج2، ناشر آل بیت‌، (1404ق).
38. ـــــ ، فهرست، ناشرمکتبه‌، بی‌جا، بی‌تا‌.
39. طهرانی‌، آقا بزرگ ‌، الذریعه التصانیف الشیعه‌،ج1‌، 2‌، 3‌.....‌، قم: ناشر اسماعیلیان‌، (1408ق).
40. ـــــ ، مصنفات شیعه‌، به اهتمام محمد آصف فکرت‌، مشهد، ناشر آستان قدس رضوی.
41. عطاردی‌، عزیز الله ‌، مسند امام هادی‌A‌، قم: ناشر المؤتمر العالمی للامام الرضا‌A، (‌1410ق‌).
42. ـــــ ، مسند امام حسن عسکری‌A، قم: ناشر المؤتمر العالمی للامام الرضا‌A‌، (‌1410ق‌).
43. ـــــ ، مسند امام جواد‌A‌، قم: ناشر المؤتمر العالمی للامام الرضا‌A‌، (‌1410ق).
44. علامه حلی‌، حسین‌بن‌یوسف‌، خلاصه الاقوال فی معرفة الرجال‌، ناشر الفقاهه‌، (1422ق).
45. قزوینی‌، محمدکاظم ‌، الامام الجواد من المهد الی اللحد‌،قم:ناشر موسسه الرساله‌، (1414ق‌)‌.
46. ـــــ ، الامام عسکری‌A من المهدإلی اللّحد‌، قم: ناشر مکتبه بصیرتی‌، (.1413‌).
47. قمی‌، عباس ‌، تحفه الأحباب فی نوادر آثار اصحاب‌، تهران: ناشر الاسلامیه‌، (1369ق).
48. کلینی‌، ابی‌جعفر‌بن‌یعقوب‌بن‌اسحاق‌، الاصول الکافی‌، ج1‌،2‌، 3‌....‌، ترجمه سید جواد مصطفوی‌، طهران‌، انتشارات مسجد‌، (1344‌).
49. ـــــ ، الکافی‌، محقق، غفاری علی اکبر و آخوندی محمد، ج1‌، تهران: ‌دارالکتب الاسلامیه‌،‌(1407‌).
50. مطهری‌، مرتضی‌، خدمات متقابل ایران و اسلام‌، تهران: انتشارات صدرا، (‌1370‌)‌.
51. نجاشی‌، احمد‌بن‌علی‌، رجال‌، قم: ناشر الاسلامی‌، (1418ق‌).