مکاتبات ساکنان ایران با امام هادی(ع)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

2 کارشناس ارشد تاریخ اسلام.

چکیده

دوستی و پذیرش تفکر اهل‌بیت(ع)، از گذشته‌های دور در شهرهای مختلف ایران تردیدناپذیر است. با اینکه در قرن سوم، فضای غالب ایران با جریان عمومی اسلامی همسو بود، اما رگه‌های تشیع در شهرهای مختلف ایران قابل توجه است. اندیشمندانی در این شهرها، مسائل روز خود را از امام می‌پرسیدند و مشکلات خود را مرتفع می‌کردند. نامه‌نگاری، از روش‌هایی متداول آن زمان و مورد استفاده یاران امام هادی(ع) برای بهره‌گیری از دانش آن امام(ع) بود. پژوهش حاضر، بر اساس مناطق جغرافیایی و سپس نام راویان سامان یافته و این مسئله را رصد کرده که مناطق مختلف ایران در این خصوص چه نقشی ایفا کرده‌اند و در قیاس با یکدیگر، علل و عوامل نگارش نامه‌ها و نیز محتوای نامه‌ها چه بوده است. مطالعات انجام‌شده با روش تاریخیِ مبتنی بر توصیف و تحلیل، رابطه مستقیمی را میان جمعیت شیعه و تعداد نامه‌ها ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد که قم، نقش بیشتری ایفا کرده و محور اصلی نامه‌ها مسائل فقهی، کلامی و اجتماعی بوده است.

کلیدواژه‌ها


ابن ادریس، محمدبن‌احمد، السرائر، محقق: حسن الموسوی و ابن مسیح، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1410ق.
بستانی، فؤاد افرام، فرهنگ ابجدی، مترجم رضا مهیار، تهران: انتشارات اسلامی، 1375ش.
جعفریان، رسول، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران: نشر علم، 1391ش.
ـــــ ، تاریخ تشیع در قزوین از آغاز تا عصر صفویه، قزوین: معاونت تحقیقات و پژوهش حوزه قزوین، 1378ش.
جمعی از مؤلفان، تاریخ تشیع، قم: پژوهشگاه و حوزه و دانشگاه، 1386ش.
حرّ عاملی، محمدبن‌حسن، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعةه، قم: مؤسسة آل البیتD، 1409ق.
خانجانی، قاسم و هدایت­پناه محمدرضا، مناسبات فکری دو حوزه علمی تشیع قم و اهواز در قرن‌های دو و سوم هجری، مجله تاریخ اسلام، ش 68، 1395ش.
خوئی، ابوالقاسم، معجم الرجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة، قم: مرکز نشر آثار شیعه، 1369ش.
صادقی، مصطفی، کاشان در مسیر تشیع، قم: انتشارات شیعه­شناسی، 1386ش.
صدوق، محمدبن‌علی، کمال الدین و تمام النعمه، تحقیق علی اکبر غفاری ، تهران: الإسلامیة، 1395ق.
ـــــ ، کتاب من لایحضره الفقیه، محقق علی­اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1404ق.
ـــــ ، التوحید، تحقیق هاشم حسینی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1398ق.
طوسی، محمدبن‌حسن، رجال، تحقیق جواد قیومی اصفهانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1373ش.
ـــــ ، الإستبصار، تحقیق حسن الموسوی خرسان، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1390ق.
ـــــ ، تهذیب الأحکام، تحقیق حسن الموسوی خرسان، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1407ق.
قمی، حسن‌بن‌محمد، تاریخ قم، ترجمۀ حسن‌بن‌علی‌بن‌حسن عبدالملک قمی، تهران: توس، 1385ش.
کشی، محمد‌بن‌عمر، رجال (اختیار معرفة الرجال‏)، مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد، 1409ق.
کلباسی، محمد‌بن‌محمد ابراهیم، الرسائل الرجالیة، تحقیق محمدحسین درایتی، قم: دار الحدیث، 1422ق.
کلینی، محمد‌بن‌یعقوب، الکافی، تحقیق غفاری و آخوندی، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1407ق.
مجلسی،محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
مفید، محمدبن‌محمد، الإرشاد، تحقیق مؤسسة آل البیتD، بیروت: دار المفید، 1414ق.
مقدسی، محمد‌بن‌احمد، احسن التقاسیم، ترجمه منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361ش.
نجاشی، ابوالعباس احمد‌بن‌علی، رجال، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1365ش.