نقد و بررسی گزارش ابن صباغ در مورد امام هادی(ع)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

2 دانش‌پژوه سطح چهار رشته تاریخ اهل‌بیت(ع) جامعة الزهراء(س)

چکیده

امام هادی(ع)، دهمین پیشوا و امام شیعیان است که توجه به زندگی آن حضرت، اختصاصی به شیعیان ندارد و از جمله افرادی که به شرح حال آن حضرت پرداخته‌اند، ابن صباغ مالکی (م 855ق) می‌باشد. ابن صباغ در گزارش خود، به تاریخ ولادت و تاریخ وفات امام هادی(ع)، نص بر امامت، خلفای معاصر آن حضرت، القاب و کنیه‌ها و برخی گزارش‌های دیگر پرداخته است. در این نوشتار، درصدد نقد و بررسی گزارش ابن صباغ در مورد زندگی امام هادی(ع)، آشکارکردن مصادر و مستندات وی، به دست آوردن منطق و معیار او در گزینش این اخبار و روش مورد استفاده او هستیم. برای این منظور، ابتدا به ارائه خلاصه‌ای از گزارش وی پرداخته، سپس آن را مورد نقد و بررسی قرار دادیم. بررسی‌های انجام‌شده نشان می‌دهد که منبع اصلی مورد استفاده او، کشف الغمة بوده و او از روش ترکیبی در ارائه گزارش‌های خود استفاده نموده و در برخی موارد، روایات را با اختصار نقل کرده است. حذف سند و اکتفا به نام آخرین راوی و تنظیم مطالب بر اساس نظم و چینش خوب، از دیگر ویژگی‌های گزارش ابن صباغ می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


ابن ابی‌الثلج، تاریخ اهل‌البیتD، قم: مؤسسة آل‌البیت، 1410ق.
ابن شهرآشوب، المناقب، قم: نشر علامه، 1379ش.
إربلی، علی‌بن‌عیسی، کشف الغمة، قم: انتشارات رضی، 1421ق.
جهانبخش، جویا، «تألیفی رنگ‌آمیر و تصحیحی شوق‌انگیز»، مجله آینه میراث، 1381، ش 18 و 19.
حاجى خلیفه، مصطفى‌بن‌عبدالله، کشف الظنون، بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بی‌تا].
داداش‌نژاد، منصور، «روگرفت از کتاب کشف الغمة إربلی (کندوکاو در منابع کتاب الفصول المهمة ابن صباغ مالکی)»، مجله مطالعات تاریخ اسلام، 1390، ش 11.
زرکلى، خیرالدین، الأعلام، بیروت: دار العلم للملایین، 1989م.
سخاوى، محمد‌بن‌عبدالرحمن، الضوء اللامع لأهل القرن التاسع، بیروت: منشورات دار مکتبة الحیاة، [بی‌تا].
شامی، جمال‌الدین یوسف‌بن‌حاتم، الدر النظیم، قم: جامعه مدرسین قم، 1420ق.
شبلنجی، مؤمن‌بن‌حسن، نور الأبصار، قم: انتشارات رضی، [بی‌تا].
طبرسی، فضل‌بن‌حسن، إعلام الوری، قم: مؤسسة آل‌البیتD، 1417ق.
عبدالمحمدی، حسین، «نقد و ارزیابی کتاب الفصول المهمة فی معرفة الائمة»، مجله تاریخ در آیینه پژوهش، 1383، ش 3.
کحاله، عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بی‌تا].
کلینی، محمد‌بن‌یعقوب، الکافی، تهران: اسلامیة، 1362ش.
مالکی، ابن صباغ، الفصول المهمة، قم: دار الحدیث، 1422ق.
مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، تهران: اسلامیة، 1363ش.
مفید، محمد‌بن‌محمد‌بن‌نعمان، الإرشاد، قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق.
نصیبی شافعی، محمد‌بن‌طلحه، مطالب السؤول فی مناقب آل الرسول، بیروت: مؤسسة البلاغ، 1419ق.