جایگاه رشته تاریخ اهل‌بیت(ع) در آموزش عالی

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دانشگاه ادیان و مذاهب

2 استاد گروه تاریخ جامعة‌المصطفی العالمیه

چکیده

در نظام آموزش عالی کشور، با وجود اینکه سال‌هاست رشته‌های مختلف تاریخ برگزار می‌شود، رشته تاریخ اهل‌بیتD جایگاهی نداشته است؛ همچنان‌که حوزه علمیه قم تا پیش از این، از چنان وضعیتی برخوردار بود و این رشته را به تصویب نرساند. در این وضعیت بود که مجتمع آموزش عالی امام خمینیv قم از مجتمع‌های وابسته به جامعه المصطفی العالمیه، از سال ۱۳۸۶ به برگزاری رشته تاریخ اهل‌بیتD در مقطع کارشناسی ارشد و سپس مقاطع مختلف تحصیلات تکمیلی (دکتری و سطح ۴) اقدام کرد. این رشته تحصیلی، یکی از نوآوری‌های این نهاد است که مراحل تعریف، تصویب و برگزاری آن، توسط همین نهاد انجام یافته و به تصویب آموزش عالی رسیده است.
از خصوصیات این دوره‌های آموزشی، روشمندی در تعلیم تاریخ تحلیل‌محور همراه با تعهد نسبت به اعتقادات شیعی در مورد اهل‌بیتD است. اقدام این مرکز دینی و علمی به برگزاری چنین دوره‌هایی، با اقبال دیگر مراکز دینی و آموزشی مواجه شده و برخی مراکز نیز تحت تأثیر آن، به برگزاری چنین دوره‌هایی روی آورده‌اند. با این حال، بررسی چیستی رشته تاریخ اهل‌بیتD و بسترهای تعریف چنین رشته‌ای در آموزش عالی و اهدافی که از این اقدام مد نظر است، ضروری می‌نماید. بنابراین، به این پرسش پاسخ داده می‌شود که جایگاه رشته تاریخ اهل‌بیتD در آموزش عالی چیست؟

کلیدواژه‌ها


الف. کتاب و مقاله

۱. استادی، رضا؛ سرگذشت کتاب شهید جاوید؛ قم: قدس، اوّل، ۱۳۸۲.
۲. اسلامی، سید حسن؛ کاروند کتاب شهید جاوید؛ کتاب ماه دین، آذر ۱۳۹۰، ش ۱۷0.
۳. اشتهاردی، علی‌پناه؛ کتاب هفت‌ساله چرا صدا درآورد؛ قم: چاپخانه علمیه، اوّل، ۱۳۹۱.
۴. اشعری، محمدحسین، کرمی، حسین و آل‌طه، سید حسن؛ یک بررسی مختصر در پیرامون قیام مقدس شهید جاوید حسین‌بن‌علیA؛ بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
۵. انصاری، محمدعلی؛ دفاع از حسین شهید، رد بر کتاب شهید جاوید؛ قم: بی‌نا، ۱۳۵۰.
۶. توحیدی‌نیا، روح الله و صفری فروشانی، نعمت الله؛ «بررسی تحلیلی تاریخ‌نگاری روایی امامیه تا نیمه قرن پنجم هجری»؛ تاریخ اسلام، زمستان ۱۳۹۴، ش ۶۴.
۷. جعفریان، رسول؛ جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی سیاسی ایران از روی کار آمدن محمدرضا شاه تا پیروزی انقلاب اسلامی ۱۳20 ـ ۱۳57؛ قم: نشر مورخ، هفتم، ۱۳۸۶.
۸. جوهرچی، علیرضا؛ تاریخ در گذرگاه نقد (سلسله‌نشست‌های علمی انجمن تاریخ‌پژوهان نقد کتاب و نقد نظریه)؛ قم: خاکریز، اوّل، ۱۳۸۸.
۹. حسین‌زاده شانه‌چی، غلام‌حسین؛ سیری در منابع شیعی تاریخ ائمهD؛ قم: پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیتD، ۱۳۹۴.
۱۰. ذاکری، محمدتقی و صفری فروشانی، نعمت‌الله، «پژوهشی در جایگاه کلامی بزنطی و منزلت وی نزد امام رضا و امام جوادC»، تاریخ اسلام، بهار ۱۳۹۵، ش ۶۵.
۱۱. رجاء، علی‌اصغر؛ «تحلیل تاریخی از مشارکت سازمان‌های همکاری اسلامی (olc) در افغانستان با تأکید بر دوره کرزای»؛ مطالعات تاریخی جهان اسلام، پاییز و زمستان ۱۳۹۳، ش ۴.
۱۲. زین‌العابدین، محمد؛ «تشیع بنگال هند در عصر نوابین مرشد آباد»؛ مطالعات تاریخی جهان اسلام، بهار و تابستان ۱۳۹۲، ش 1.
۱۳. سامانی، سید محمود؛ مناسبات اهل‌بیتD با ایرانیان؛ قم: پژوهشکده تاریخ و سیره و اهل‌بیتD، ۱۳۹۳.
۱۴. سید هدایت، علی‌شاه؛ «استعمار انگلیس و مقایسه نقش مسلمانان و هندو‌ها در آزادی شبه قاره هند»؛ مطالعات تاریخی جهان اسلام، بهار و تابستان ۱۳۹۳، ش ۳.
۱۵. صادقی، مصطفی؛ تاریخ‌نگاری سیدبن‌طاووس؛ قم: پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیتD، ۱۳۹۴.
۱۶. ‌صافی گلپایگانی (آیت الله)؛ حسینA، شهید آگاه و رهبر نجات‌بخش؛ تهران: مؤسسه نشر و تبلیغ، ‌۱۳۶۶.
۱۷. گفت‌وگو با شیخ باقر شریف قرشی، کتاب ماه دین،‌ مهر ۱۳۸۲، ش 72.
۱۸. مرتضوی، سید محمدمهدی؛ جواب او از کتاب او یا شبهات شهید جاوید در موضوع قیام حسین‌بن‌علیA؛ قم: نشر علامه، ۱۳۵۰.
۱۹. «مصاحبه با استاد محمد‌هادی یوسفی غروی»؛ تاریخ اسلام در آینه پژوهش، سال ۱۳۸۲، پیش‌شماره ۲.
۲۰.‌ مقدسی، یدالله؛ بازپژوهی تاریخ ولادت و شهادت معصومانD؛ قم: پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیتD، ۱۳۹۱.

ب. وبگاه

۱. بررسی کتاب «الصحیح من سیرة امیر المؤمنین» با حضور سید جعفر مرتضی عاملی در دانشگاه ادیان و مذاهب:
http://www.hawzah.net/fa/News/View/78039
۲. پایگاه اینترنتی پژوهشکده تاریخ و سیره اهل‌بیتD:
http://history.isca.ac.ir/Portal/Home
۳. فهرست و متن جلسات تاریخ کلام امامیه در مجتمع آموزش عالی امام خمینیv:
http://tarikh.imam.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=60&fkeyid=&siteid=60&pageid=35551&newsview=62716
۴. فهرست و متن جلسات سیره‌پژوهی:
http://tarikh.imam.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=60&fkeyid=&siteid=60&pageid=33189&newsview=69414
۵. کارگاه روش‌شناسی مطالعات اسلامی با گرایش روش‌شناسی نقد هوشمندی و تحلیل منطقی:
http://tarikh.imam.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=60&fkeyid=&siteid=60&pageid=31939&newsview=75102
۶. گفت‌وگوی سخن تاریخ با دکتر نعمت‌الله صفری فروشانی با عنوان «چهارده سال مدیریت گروه تاریخ اسلام» در چند قسمت؛ مندرج در وبگاه سخن تاریخ، به نشانی‌های:
۷. معرفی رشته تاریخ اسلام مؤسسه آموزش عالی حوزوی معصومیه خواهران:
http://masoumiyeh.ir/portal/home/?generaltext/173730/205893/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85
۸. معرفی رشته تاریخ اهل‌بیتD تخصصی سطح ۳ مدرسه امام رضاA:
۹. معرفی دوره دکتری رشته تاریخ اهل‌بیتD مجتمع آموزش عالی امام خمینیv:
۱۰. معرفی وبگاه سخن تاریخ:
۱۱. معرفی دانشنامه امام علیA در پایگاه اینترنتی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی:
http://www.poiict.ir/category/imam_ali_encyclopedia
۱۲. معرفی دانشنامه فاطمی در پایگاه اینترنتی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی:
http://www.poiict.ir/category/fatemi_encyclopedia
۱۳. معرفی مقطع کارشناسی ارشد رشته تاریخ اهل‌بیتD مجتمع آموزش عالی امام خمینیv:
http://miu.ac.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=1&pageid=1077
۱۴. معرفی مقطع سطح چهار رشته تاریخ اهل‌بیتD مجتمع آموزش عالی امام خمینیv:
۱۵. نشست «روش‌شناسی مطالعات سیره‌ای در تاریخ»:
http://tarikh.imam.miu.ac.ir/index.aspx?siteid=60&fkeyid=&siteid=60&pageid=33189&newsview=72009
۱۶. نشست علمی بایسته‌های سیره‌پژوهی:‌
۱۷. نشست علمی رابطه گسترش اسلام با جهاد در عصر نبوی با تأکید بر نقد رویکرد خاورشناسان:
۱۸. نشست علمی مسلمات تاریخی و نقش آن در سیره‌پژوهی:
۱۹. نشست علمی نقد روش مواجهه حذفی با برخی منابع تاریخی:
۲۰. نشست علمی «همگرایی روش‌ها در عاشوراپژوهی»:
http://www.sokhanetarikh.com/index.aspx?siteid=60&pageid=31939&newsview=79987
۲۱. نقد کتاب ارزیابی اخبار قضاوت‌های امام علیA:
http://tarikh.imam.miu.ac.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=60&fkeyid=&siteid=60&pageid=36526&newsview=46814