نقش‌آفرینی تاریخی امام سجاد(ع) از سال 61 تا 94 هجری قمری

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه پیام نور

2 دانشجوی دکترای تاریخ اسلام و مدرّس دانشگاه علمی کاربردی

چکیده

دوران امامت امام سجادA از سال 61 تا 94 یا 95 هجری قمری، یکی از حساس‌ترین دوره‌های تاریخ اسلام است. در این دوران، دومین دور درگیری‌ها میان مسلمانان که با به شهادت رسانیدن امام حسینA آغاز شده ‌بود، با تثبیت مروانیان پایان یافت و از آن پس، سنّت پیامبر رفته‌رفته رو به فراموشی می‌رفت. خفقان، سرکوب، حکومت قبیلگی، تجمل‌گرایی، تقاطی افکار ملل تابعه و نیازهای فقهیِ نو، مهم‌ترین مسائل در جامعه‌ اسلامی بود. قدرت امویان در سایه‌ خشونت حاکمان، نارضایتی‌های گسترده‌ای را ایجاد می‌کرد که خطری جدی برای دین نو بود.
امام سجادA در این دوران پُراهمیت، با درک عاقلانه‌ شرایط سیاسی و نیازهای اساسی جامعه‌ اسلامی، با رفتار سیاسی مناسب و موضع‌گیری درست، جامعه شیعیان را از خطر پیش رو رهانید و هسته اصلی پیروان ولایت امام علیA را حفظ نمود. امام سجادA در این دوران پُرخطر، با استفاده از ابزارهای متعددی چون: گریه، دعا، زندگی اجتماعی صحیح و موضع‌گیری سیاسی مناسب، فعالیت نمود. ایشان با گریه، مراتب اعتراض خود به حکومت را ابراز داشت و با دعا، مفاهیم بلند عرفانی و آهنگ جهاد و شهادت را منتقل نمود و با حُسن سلوک، هرگونه شکّ حکومت به خویش و یاران محدودش را از میان بُرد.
پژوهش حاضر، به منظور تبیین: شرایط سیاسی و اجتماعی زمان امام سجادA، شکل رفتار و نوع گفتار امامA و نقش موضع‌گیری‌های درست ایشان در حفظ بنیادهای اصلی تشیع انجام شده است.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم.
ابراهیم، محمد ابوالفضل، ایام العرب، جلد دوم، بیروت: دارالجیل، 1988.
ابن‌اثیر، عزالدین علی، تاریخ کامل اسلام و ایران، جلد یازدهم، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی، 1371.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن، تاریخ ابن خلدون، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
اسرار، مصطفی، دانستنی‌های صحیفه سجادیه، تهران: 1375.
اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، ترجمه سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: صدوق، بی‌تا.
امام سجادA، صحیفه سجادیه، ترجمه محمدتقی خلجی، قم: قلم نو، 1384.
امام علیA، نهج البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1376.
ترابی، احمد، امام سجاد؛ جمال نیایشگران، مشهد: آستان قدس، 1373.
ثقفی کوفی، ابراهیم‌بن‌محمد، الغارات، ترجمه عزیزالله عطاردی، تهران: عطارد، 1373.
شهیدی، سید جعفر، زندگانی علی‌بن‌الحسینA، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1371.
طبری، محمد‌بن‌جریر، تاریخ طبری، جلد هفتم، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر، 1375.
لاپیدوس، آیرام، تاریخ جوامع اسلامی، ترجمه محمود رمضان‌زاده، مشهد: نشر آستان قدس، 1376.
لمبتون، آن.‌ک.س.، دولت و حکومت در اسلام، ترجمه سید عباس صالحی و محمد فقیهی، تهران: نشر عروج، 1374.
مسعودی، علی‌بن‌الحسین، مروج الذهب، جلد دوم، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی، 1371.
هولت، پی‌ام و دیگران، تاریخ اسلام کمبریج، ترجمه احمد آرام، تهران: امیر کبیر، 1378.
یعقوبی، احمدبن‌ابی‌واضح، تاریخ یعقوبی، جلد دوم، ترجمه محمدابراهیم آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1374.