تاریخچه‌ی سامانه اطلاعات جغرافیای تاریخی

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی مشهد

10.22034/skh.2019.4926

چکیده

نبود پژوهش‌های روشمند در جغرافیای تاریخی و آمیختن تاریخ محلی با آن، همواره مورد اعتراض صاحب‌نظران تاریخ در ایران بوده و راه‌حلی برای برون‌رفت از این مشکل هنوز ارائه نشده است. مقالة حاضر می‌کوشد به روش توصیفی ـ تحلیلی به تبیین مسأله یادشده پرداخته و سپس از جی‌آی‌اس تاریخی (HGIS) به عنوان راه حلی برای آن سخن گوید. «سامانة اطلاعات جغرافیایی»، از ابزارهای رایانه‌ای نوظهور، در بسیاری از دانش‌ها از جمله زمین‌شناسی، جغرافیا و نقشه‌برداری کاربرد دارد. به تناسب کاربرد این سامانه در علم جغرافیا و با توجه به تلاقی جغرافیا و تاریخ در جغرافیای تاریخی، می‌توان از این ابزار در مطالعات جغرافیایی مربوط به گذشته نیز بهره برد. با این‌همه، اگرچه این سامانه از مدتی پیش در علوم متعددی به کار رفته، تا دهة پایانی سدۀ 20م بسیاری از مورخان و پژوهش‌گران حوزة جغرافیای تاریخی از قابلیت‌های آن در مطالعات تاریخی آگاهی چندانی نداشتند. با آگاهی از ظرفیت این سامانه در تحلیل جغرافیایی گذشته، شاخه­ای نو از آن با عنوان سامانة اطلاعات جغرافیایی تاریخی (HGIS) شکل گرفت. سامانة مذکور با ترسیم نقشه­های ثابت و پویا و همچنین تصاویر سه‌بعدی و نشان دادن توپوگرافی محل واقعه و عناصر دخیل در آن، جغرافیای رویداد­های تاریخی را در برابر دیدگان مورخ مجسم ساخته و بدین وسیله، زمینه را برای پرده برداشتن از زوایای پنهان رخدادهای تاریخی فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها


احمدوند، عباس (1388)، «تأملی در آموزش و پژوهش جغرافیای تاریخی در ایران»، تاریخ اسلام، ش40، زمستان، صص41ـ64.
خیراندیش، عبدالرسول (1390)، «جغرافیای تاریخی، ارزیابی گذشته، تصویر آینده»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش31، صص2ـ4.
زمانی، حبیب (1388)، «جغرافیای تاریخی سمرقند و بخارا»،  نامۀ تاریخ پژوهان، ش۱۷، بهار، صص65ـ88.
خسرو بیگی، هوشنگ (1385)، «جغرافیای تاریخی خوارزم»، پژوهش های تاریخی ایران و اسلام، ش۱، پاییز  و زمستان، صص69ـ94.
شاطری، مفید (1385)، «گذاری بر جغرافیای تاریخی قهستان»، مطالعات فرهنگی اجتماعی خراسان، ش۱، بهار، صص49ـ66.
قائم مقامی، جهانگیر (1351)، «بحثی دربارۀ مفهوم جغرافیای تاریخی»، بررسی‌های تاریخی، ش40، صص11ـ22.
نورائی، مرتضی (1390)، «جغرافیای تاریخی و تاریخ محلی، تعاملات و تمایزات»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، ش163، آذر، صص2ـ7 .
Al B., Tang X., Al T., Wang H., (2012), “Visualization of spatio-temporal information based on transparency”, Geomatics and Information Science of Wuhan University, 37(2): 229-232.
Alhasanat M.B., Kabir S., et al. (2012), “Spatial analysis of a historical phenomenon: using GIS to demonstrate the strategic placement of Umayyad desert palaces”, Geojournal 77(3): 343-359.
Bodenhamer D.J., Corrigan J., Harris T.M., (2010), The spatial humanities; GIS and the future of humanities scholarship, Bloomington: Indiana University Press.
Bol, P. K., Hsiang, J., & Fong, G. (2012). Prosopographical databases, text-mining, GIS and system interoperability for Chinese history and literature. In Proceedings of the 2012 International Conference on Digital Humanities6. Bonnell J. and Fortin M., (2014), Historical GIS research in Canada, Calgary: University of Calgary Press.
Carrion D., Migliaccio F., Minini G., et al, (2016), “From historical documents to GIS: a spatial database for medieval fiscal data in Southern Italy”, Historical Methods: A Journal of Quantitative and Interdisciplinary History, 49(1): 1-10.
Champagne L.E. and Hill R.R., (2009), “A simulation validation method based on bootstrapping applied to an agent-based simulation of the Bay of Biscay historical scenario”, The Journal of Defense Modeling and Simulation: Applications, Methodology, Technology, 6(4): 201-212.
Gregory I.N. and Ell P.S., (2005), “Analyzing spatiotemporal change by use of national historical geographical information systems: population change during and after the great Irish famine”, Historical Methods: A Journal of Quantitative & Interdisciplinary History, 38(4): 149–167.
Gregory I.N. and Ell P.S., (2007), Historical GIS: technologies, methodologies, and scholarship, Cambridge: Cambridge University Press.
Gregory I.N. and Geddes A., (2014), toward spatial humanities: historical GIS and spatial history, Bloomington: Indiana University Press.
Gregory I.N. and Healey R.G., (2007), “Historical GIS: structuring, mapping and analyzing geographies of the past”, Progress in Human Geography 31(5): 638–653.
Gregory I.N., Kemp K.K., and Mostern R., (2001), “Geographical information and historical research: current progress and future directions”, History & Computing 13(1): 7-23.
He L., Chen M., Lu G.N., et al. (2013), “An approach to transform Chinese historical books into scenario-based historical maps”, The Cartographic Journal, 50(1): 49–65.
Hu, D., Lu G. and Wen Y., (2011), “GIS-based family tree system integration”, Spatial Data Mining and Geographical Knowledge Services (ICSDM), 2011 IEEE International Conference, pp. 480-485. 
Jiang N. and Hu D., (2017), GIS for History: An Overview, Elsevier. Pp. 1-9
Johnson I. and Wilson A., (2003) “The TimeMap project: developing time-based GIS display for cultural data”, Journal of GIS in Archaeology, 1: 123-135.
Johnson I., (1997), “Mapping the fourth dimension: the TimeMap project”, BAR International Series, 750: 8221-8233.
Kanˇuk J., Gallay M., and Hofierka J., (2015), “Generating time series of virtual 3-D city models using a retrospective approach”, Landscape and Urban Planning, 139: 40-53.
Knowles A.K. and Hillier A., (2008), placing history: how maps, spatial data, and GIS are changing historical scholarship, Redlands.
Knowles A.K., (2002), Past time, past place: GIS for history, Redlands, CA: ESRI Press.
Taiwan Academia Sinica (2002) Chinese civilization in time and space.
www.gbhgis.org, 1397.05.05
www.nhgis.org, 1397.07.07
www.atlas-europa.de, 1397.05.05
www.oldmapsonline.org, 1397.08.05
WWW.ccts.ascc.net, 1397.08.05
WWW.thcts.ascc.net, 1397.08.05
www.fas.harvard.edu, 1397.08.05
www.answers.com/Q/What_is_a_synonym_for_the_trail_of _tears, 1397.05.05
WWW.dx.doi.org/10.1371/journal, 1397.07.07
WWW.projects.iq.harvard.edu/cbdb 1397.07.07
www.inbeijing.cn/histrv/index.jsp, 1397.09.015