جامعه ایرانی عصر رضاشاه (مطالعه موردی: داستان‌های محمد مسعود)

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران

10.22034/skh.2019.4929

چکیده

جایگاه محمد مسعود در تاریخ روزنامه­نگاری معاصر ایران شناخته شده است. اما داستان­های او تاکنون مورد توجه و بررسی قرار نگرفته است. این مقاله با استفاده از روش نقد ادبی و تحقیق تاریخی تلاش کرده است به این پرسش پاسخ دهد که آیا می­توان آثار داستانی مسعود را روایتی رئالیستی از جامعه ایرانی دوره رضاشاه دانست و بر این اساس آن را به مثابه روایتی غیر رسمی از تاریخ این دوره پذیرفت؟ حاصل پژوهش آن است که داستان­های محمد مسعود آئینه جامعه­ای است رنجور که آنچه زیر پوستش می­گذرد، با آنچه در بوق و کرنا می­شود و توسط نهادهای دولتی تبلیغ می­گردد، زمین تا آسمان متفاوت است. اگرچه مسعود ادعای تاریخ­نویسی ندارد، امّا در داستان­های رئالیستی­اش روایتی غیر رسمی امّا واقع‌بینانه از ایران دوره رضاشاه ارائه می­دهد که به مدد شواهد و منابع دیگر قابل تأیید و پذیرش است.

کلیدواژه‌ها


کتاب:

آرین پور، یحیی، از نیما تا روزگار ما، جلد 3، تهران، زوار: 1374.
آزاد، افراسیاب، قتل محمد مسعود یک جنایت بزرگ در تاریخ سیاسی، تهران، روزنامه گیتی: بی تا.
افراسیابی، بهرام، تیغ و قلم، تهران، آبفام: 1380.
اسماعیلی، امیر، جان بر سر قلم: نگرشی بر زندگی و مرگ محمد مسعود روزنامه نگار مبارز ایران، بی جا، بی نا: 1366.
امیراعلایی، شمس الدین، مجاهدان و شهیدان راه آزادی، تهران، دهخدا: 1358.
پاینده، حسین، داستان کوتاه در ایران، تهران، نیلوفر: 1389.
سپانلو، محمدعلی، نویسندگان پیشرو ایران، تهران، نگاه: 1369.
شایگان، حسن، محمد مسعود و جهان بینی او، تهران، توس: 1380.
طبری، احسان، کژراهه: خاطراتی از تاریخ حزب توده، تهران، امیرکبیر: 1366.
علوی، بزرگ، تاریخ ادبیات معاصر ایران، تهران، جامی: 1386.
لاج و دیگران، نظریه های رمان، ترجمه حسین پاینده، تهران، نیلوفر: 1386.
مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه، تهران، زوار: 1341-1343.
مسعود، محمد، اشرف مخلوقات، تهران، تلاونگ: 1385.
----------، بهار عمر، تهران، تلاونگ: 1385.
----------، تفریحات شب، تهران، تلاونگ: 1385.
----------، در تلاش معاش، تهران، تلاونگ: 1385.
----------، گل­هایی که در جهنم می­روید، تهران، تلاونگ: 1385.
مونس الدوله، خاطرات مونس الدوله، به کوشش سیروس سعدوندیان، تهران: زرین، 1380.

روزنامه:

اطلاعات

مقاله:

اعلم، هوشنگ، مقاله «پرونده سانسور مطبوعات را ورق بزنیم: محمد مسعود روزنامه­نگاری که اسرار قتل مرموزش 36 سال بعد فاش شد!» مجله گزارش مهر، 1372، ش 32، ص 31.
خاتمی، احمد و علی نقوی، مقاله «مبانی و ساختار رئالیسم در ادبیات داستانی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، 1385، ش 6.
رزاق­پور، مرتضی، مقاله «نقدی بر رمان تفریحات شب نوشته محمد مسعود»، فصلنامه علمی- ترویجی زبان و ادبیات فارسی، س 4، ش 16.
 سیدحسینی، رضا، مقاله «مکتب­های ادبی: رئالیسم»، فرهنگ نو، بهمن 1331، ش 4.
 صادقی محسن آباد، مقاله «تأملی در اصول و بنیادهای نظری رئالیسم در ادبیات»، فصلنامه تخصصی نقد ادبی، س 7، بهار 1393، ش 25.
فتوحی رود معجنی، محمود و هاشم صادقی، مقاله «شکل­گیری رئالیسم در داستان­نویسی ایرانی»، جستارهای ادبی، پاییز 1392، ش 182.